تمرکز ایران بر سوخت ترکیبی برای ناوگان دریایی؛ آمادگی برای مالیات کربن ۲۰۲۷

ایران در آستانه اجرای طرح بین‌المللی «مالیات کربن در بخش کشتیرانی» که از سال ۲۰۲۷ میلادی آغاز خواهد شد، تحقیقات گسترده‌ای را برای استقرار سوخت‌های جایگزین در ناوگان دریایی خود آغاز کرده است. این طرح که شرکت‌های کشتیرانی را ملزم به رعایت استانداردهای انتشار گازهای گلخانه‌ای یا پرداخت جریمه می‌کند، نیازمند سرمایه‌گذاری و ارتقای کیفی ناوگان کشور است. در همین راستا، متخصصان حوزه دریایی شش راهکار کلیدی را برای گذار به سوخت‌های پاک‌تر ارائه داده‌اند.

آمادگی برای مالیات کربن و شش راهکار کلیدی

طرحی که به اختصار با عنوان «مالیات کربن در بخش کشتیرانی» شناخته می‌شود، در صورت تصویب نهایی در اکتبر امسال (میانه پاییز)، از سال ۲۰۲۷ میلادی به اجرا گذاشته خواهد شد. این سیاست متکی بر جریمه ناوگان دریایی متناسب با میزان آلایندگی است و نظر موافق اکثریت اعضای سازمان بین‌المللی دریانوردی را جلب کرده است. با توجه به این الزام بین‌المللی، ایران ناگزیر است با سرمایه‌گذاری در حوزه ارتقای کیفی ناوگان دریایی، خود را برای شرایط جدید آماده کند.

این طرح شرکت‌های کشتیرانی را ملزم می‌کند به استانداردهای مشخصی از انتشار گازهای گلخانه‌ای دست پیدا کنند یا بابت کاستی عملکرد خود، جریمه بپردازند.

شش گزینه سوخت جایگزین برای ناوگان دریایی

کارشناسان حوزه دریایی در صدد چاره‌جویی برای شیفت به سوخت جایگزین در ناوگان دریایی ایران هستند و برای این منظور، شش راهکار کلیدی با هدف کاهش انتشار کربن، افزایش کارآیی عملیاتی و بهره‌برداری از فناوری‌های نوین مطرح شده است:

• استقرار سوخت متیل/اتیل الکل به عنوان سوخت جایگزین.
• بررسی سوخت دی‌متیل اتر (DME) به عنوان سوخت جایگزین.
• ارزیابی سوخت‌های زیستی دریایی و تاثیر آنها بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای.
• بررسی فیشر دیزل.
• ارزیابی هیدروژن به عنوان سوخت دریایی.
• استقرار سوخت ترکیبی به عنوان سوخت جایگزین.

تشکیل کارگروه ملی و نقش جوانان

به‌تازگی «کارگروه ملی همکاری برای توسعه و استقرار سوخت جایگزین در ناوگان دریایی کشور» با مشارکت فعال کمیته دانشجویی انجمن مهندسی دریایی ایران و همکاری نهادها و شرکت‌ها تشکیل شده است. این کارگروه نقش پیشرو و هماهنگ‌کننده را ایفا می‌کند و زیرساخت‌های لازم برای جمع‌آوری، تحلیل و مستندسازی دانش مرتبط با سوخت‌های جایگزین را فراهم کرده است.

همکاری یکپارچه ملی

این اقدام امکان تصمیم‌گیری دقیق و عملیاتی در سطح ملی را فراهم می‌کند و همکاری یکپارچه میان دانشگاه‌ها، صنایع، سازمان‌ها و نهادهای دولتی، از جمله نمایندگان مجلس، را ممکن می‌سازد. این همکاری ملی، به ویژه در زمینه کاهش انتشار کربن و استقرار سوخت‌های ترکیبی، گامی عملی و بلندمدت برای توسعه پایدار ناوگان دریایی کشور محسوب می‌شود.

اهمیت مشارکت جوانان نخبه

حسن‌رضا صفری، رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران، بر اهمیت همکاری بین سازمان‌ها و شرکت‌های دریایی، از جمله شرکت ملی نفتکش و سازمان بنادر و دریانوردی، برای پیشبرد این پروژه تاکید کرد. وی با تقدیر از مشارکت فعال جوانان نخبه دانش‌آموخته، اظهار داشت که برای اولین بار جوانان در چنین سطحی اجازه حضور و ایفای نقش پیدا کرده‌اند. هدف این است که جوانان مسیر پیشرفت حرفه‌ای خود را در حوزه دریایی به شکل عملی و موثر بسازند.

مدیریت دانش؛ زیربنای توسعه فناوری

حسین روستا، نماینده سازمان صنایع دریایی و رئیس کارگروه مدیریت دانش انجمن مهندسی دریایی ایران، در نشستی به بررسی اهمیت مدیریت و بهره‌برداری از دانش در فرآیند توسعه سوخت جایگزین پرداخت. وی توضیح داد که تولید و به‌کارگیری سوخت‌های جایگزین نیازمند همکاری سه گروه اصلی دانشی است:

1. دانشگاه‌ها: فراهم‌کننده دانش اولیه و علمی تولید سوخت.
2. صنایع: فراهم‌کننده امکان استفاده عملی از دانش.
3. نهادهای دولتی: تسهیل‌کننده فرآیند اجرایی.

دکتر روستا تاکید کرد که بهره‌برداری موثر از دانش، مستلزم استفاده از ابزارهای مدیریتی و ارزیابی داده‌ها است. وی افزود: «دانش پایدار و ثبت‌شده می‌تواند به عنوان پایه‌ای برای تصمیم‌گیری‌های کلان و توسعه فناوری در سطح ملی مورد استفاده قرار گیرد.»

سوخت ترکیبی؛ انتخاب بهینه برای کاهش کربن

شیرین جعفری، رئیس کمیته دانشجویی انجمن مهندسی دریایی، گزارشی از چگونگی استقرار سوخت جایگزین ارائه کرد و تمرکز تحقیقات را بر استفاده از سوخت ترکیبی با هدف کاهش حداکثری انتشار کربن اعلام نمود.

استراتژی سوخت ترکیبی و کاهش ۶۰ درصدی

سوخت ترکیبی مورد نظر شامل ترکیب سوخت‌های کربنی موجود با اتانول و متانول است که قادر به کاهش انتشار کربن تا ۶۰ درصد است. سایر سوخت‌ها با کاهش کربن کمتر (۱۰ تا ۳۰ درصد) در مرحله اول کنار گذاشته شده‌اند. مهندس جعفری در توضیح شیوه اجرایی گفت:

• استفاده از این سوخت‌ها در کشتی‌های دوگانه‌سوز.
• مخلوط کردن سوخت‌ها با سیستم تانک‌های ترکیبی برای کاهش هزینه‌ها و حداقل تغییرات در موتورهای موجود.

وی همچنین پیشنهاد کرد که استفاده از گاز مایع طبیعی (LNG) می‌تواند به عنوان یک گزینه دوره گذار در فاز اول بسیار موثر باشد، زیرا به کمترین تغییر در ساختار موتور نیاز دارد و به موازات استفاده از سوخت ترکیبی به کاهش انتشار کمک می‌کند.

چالش‌ها و الزامات فنی

استفاده از سوخت ترکیبی چالش‌های فنی خاصی را به همراه دارد که نیازمند اصلاحات در زیرساخت‌های کشتی است:

• نیاز به افزایش یا بازنگری مخازن ذخیره و بانکرینگ.
• بررسی مواد لوله‌کشی و اتصالات برای مقاومت در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی.
• بهبود عملکرد پمپ‌ها و سیستم فیلتراسیون.
• اصلاحات در انژکتورها، نازل‌ها و سیستم کنترل الکتریکی موتور.

در نهایت، گام مهمی برای تدوین استاندارد ملی سوخت جایگزین دریایی در حال پیمودن است تا با همکاری سازمان ملی استاندارد و موسسات رده‌بندی، راهکاری عملی و قابل اجرا در این بخش پیدا شود.