طرح پایلوت شناسایی عوامل اجتماعی سلامت در اسلامشهر؛ گامی برای عدالت در نظام بهداشت

طرح تحقیقاتی مهمی با هدف ریشه‌یابی و مدیریت عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت (SDH) در شهرستان اسلامشهر به صورت آزمایشی اجرا شد. این پژوهش که در سال ۱۴۰۲ توسط علیرضا اولیایی‌منش، استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران و رئیس مرکز تحقیقات عدالت در سلامت، هدایت شده، چارچوبی بومی برای کاهش نابرابری‌های سلامت ارائه داده و بر نقش محوری شبکه بهداشت و مشارکت مردمی تأکید دارد.

پژوهشی برای ارتقای عدالت در سلامت

این طرح تحقیقاتی ارزشمند با عنوان «مشاوره فنی اجرای آزمایشی شناسایی عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت از طریق شبکه بهداشت و درمان»، با هدف تحلیل دقیق عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت و ارائه راهکارهای بومی برای مدیریت آن‌ها در سطح محلی انجام پذیرفت. اجرای موفقیت‌آمیز این پژوهش، گامی مهم در جهت ارتقای عدالت در سلامت و بهبود عملکرد نظام شبکه بهداشت کشور محسوب می‌شود.

برای کاهش نابرابری‌های سلامت، ضروری است عوامل اجتماعی در سطح محلی به‌درستی شناسایی و مدیریت شوند. شبکه بهداشت و درمان می‌تواند با مشارکت بین‌بخشی، توانمندسازی تیم سلامت و بهره‌گیری از داده‌های محلی، به نقطه‌ای مؤثر برای اجرای مداخلات عادلانه و اثربخش تبدیل شود.

علیرضا اولیایی‌منش، مجری اصلی طرح

دستاوردها و نتایج کلیدی طرح پایلوت

بر اساس یافته‌های این طرح تحقیقاتی، دو دستاورد اصلی و ملموس حاصل شده است که می‌تواند مبنای سیاست‌گذاری‌های آتی قرار گیرد:

• طراحی چارچوب بومی: ایجاد یک چارچوب بومی و مرحله‌به‌مرحله برای شناسایی و مدیریت نابرابری‌های سلامت در سطح شهرستان‌ها. این چارچوب امکان تحلیل شاخص‌های سلامت و طراحی مداخلات هدفمند بر اساس نیازهای محلی را فراهم می‌کند.
• توانمندسازی و مشارکت: توانمندسازی تیم‌های سلامت و ارتقای مشارکت بین‌بخشی و مردمی در کاهش نابرابری‌ها، از طریق جلب همکاری فعال مراکز خدمات جامع سلامت، داوطلبان سلامت، نهادهای محلی و سازمان‌های مرتبط.

نیازهای حیاتی برای عملیاتی‌سازی نتایج

به گفته مجری طرح، عملیاتی‌سازی نتایج این پژوهش و گسترش آن در سطح ملی نیازمند تأمین زیرساخت‌ها و حمایت‌های کلیدی است. این نیازهای حیاتی شامل موارد زیر است:

• حمایت ساختاری: پشتیبانی و حمایت ساختاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
• همکاری بین‌بخشی: جلب همکاری فعال و بین‌بخشی دستگاه‌های مختلف دولتی و محلی.
• آموزش هدفمند: آموزش هدفمند نیروی انسانی در حوزه عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت (SDH).

تأثیر اجرای آزمایشی در اسلامشهر

اجرای پایلوت این طرح در شهرستان اسلامشهر نتایج مثبتی به همراه داشته است. این اقدام منجر به ارتقای آگاهی تیم‌های سلامت، افزایش مشارکت مردمی و تقویت سرمایه اجتماعی در منطقه شده است. نتایج حاصل از این پایلوت در کارگروه‌های سلامت و امنیت غذایی وارد شده و می‌تواند زمینه‌ساز نهادینه‌سازی رویکرد عدالت‌محور در نظام سلامت کشور باشد.

این مطالعه همچنین تأکید دارد که ادامه مسیر نیازمند پژوهش‌های تکمیلی برای سنجش اثربخشی مداخلات اولویت‌دار، تحلیل کیفی دیدگاه‌های مردم و بررسی مدل‌های مشارکت محلی در ارتقای سلامت است.