چالش‌های صنایع خلاق در ایران؛ از نبود قانون جامع تا انتقاد بازی‌سازان از «عکس یادگاری» مسئولان

اختلاط نهادی و خلاء قانون جامع

سیدصادق پژمان با اشاره به اینکه صنایع فرهنگی و خلاق در دهه‌های اخیر به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته‌اند، یکی از بزرگترین موانع را «اختلاط نهادی» دانست. وی تاکید کرد که این صنایع متولی مشخص و دقیقی ندارند و نهادهای متعددی از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت صمت، وزارت ورزش، وزارت میراث فرهنگی و گردشگری و معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری در این زمینه نقش دارند، اما هیچ مرکز ثقلی برای سیاست‌گذاری و هماهنگی وجود ندارد.

او افزود: «در کشور اسناد مختلفی ناظر بر مسئله صنایع خلاق وجود دارد، اما هیچ کدام تمام حوزه را پوشش نمی‌دهد. همچنان به یک قانون جامع در این حوزه احتیاج داریم که موضوعات را از وجوه مختلف بررسی و مرتفع کند.»

مالکیت معنوی، رکن مغفول مانده

به گفته مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، مسئله مالکیت معنوی به عنوان یک رکن مهم همچنان مغفول مانده است. اگرچه در قوانین مختلف به آن پرداخته شده، اما به‌روزرسانی این قوانین اهمیت بالایی دارد و لازمه آن، شناسایی مسئله اصلی و برنامه‌ریزی برای قانون‌گذاری نوین است. وی تصریح کرد که تا زمانی که جمیع موارد ذکر شده در قالب یک قانون جامع دیده نشود، قابلیت استفاده چندانی نخواهد داشت.

سه چالش مهم صنایع خلاق در ایران

برداشت‌ها از جلسات هم‌اندیشی و مطالعات مختلف، سه نکته مهم را به عنوان چالش‌های اصلی صنایع خلاق روشن کرده است:

• تامین مالی: عمده گروه‌های این حوزه با مشکل سرمایه در گردش و تامین منابع مالی برای توسعه مواجه هستند. بسیاری از شرکت‌های فرهنگ‌بنیان یا خلاق‌بنیان از ظرفیت‌های دولتی مانند صندوق نوآوری و شکوفایی محروم‌اند، در حالی که شرکت‌های دانش‌بنیان از این منابع استفاده می‌کنند.
• نیروی انسانی ماهر: با گذر زمان، کشور در بعد نیروی انسانی ماهر دچار کمبود و فقدان می‌شود. این مشکل ناشی از ضعف در آموزش‌های کلاسیک و مهارتی است و در گردش نیروی انسانی چالش جدی وجود دارد.
• حمایت‌های معنوی: مسائل مربوط به بیمه، مالیات و مالکیت فکری روز به روز پررنگ‌تر و حادتر می‌شوند و باید به آنها پرداخته شود.

انتقاد تند بازی‌سازان: «دغدغه مسئولان صرفاً عکس یادگاری است»

در پنل تخصصی «چالش‌های سرمایه‌گذاری در صنایع خلاق و ورود بازیگران بزرگ»، فعالان صنعت بازی‌های دیجیتال به بیان مشکلات خود پرداختند.

حسن مهدی‌اصل، بازی‌ساز قدیمی کشور، با ابراز گله‌مندی شدید، اظهار داشت که گفتن برخی مشکلات تنها تکرار مکررات است و دیگر با آن کنار آمده‌اند. وی تصریح کرد:

«گاهی دغدغه برخی مسئولان صرفا گرفتن عکس یادگاری و برگزاری مراسم است. در طول ۱۰ سال گذشته تنها دستاوردی که به عنوان یک کارآفرین از جلسات با مسئولان مختلف داشتم، فقط عکس و تیزر و پوستر بوده است و هیچ آورده جدی در این زمینه حس نکردیم.»

این بازی‌ساز با اشاره به ظرفیت بالای این صنعت، فاش کرد که تنها هزینه تبلیغات یک پروژه بازی‌سازی آن‌ها تا به امروز ۳۸۴ میلیارد تومان بوده است و این نشان‌دهنده گردش مالی درآمدزا و ارزآور این صنعت است. وی افزود که بسیاری از بازی‌سازان درآمدهای میلیون دلاری از بازار خارجی دارند و از بازار داخلی ناامید شده‌اند.

امین شهیدی، دیگر بازی‌ساز فعال، نیز این انتقادات را تایید کرد و گفت که بازار آن‌ها در خارج از ایران است و یکی از نگرانی‌های منطقی سرمایه‌گذار داخلی، فقدان کپی‌رایت در کشور است. وی تاکید کرد که در شرایطی که صحبت از فرهنگ و تاریخ ایران است، حاکمیت باید حتی بدون نگاه بازگشت سرمایه، سرمایه‌گذاری و حمایت کند.

وعده رفع چالش‌های فنی کپی‌رایت و لزوم یارانه فرهنگی

حسن میثمی، مدیرکل توسعه فناوری‌های نوین وزارت ارتباطات، در این پنل اعلام کرد که وظیفه ذاتی وزارتخانه، تامین زیرساخت است و در حوزه قانون‌گذاری محتوا دخالتی نخواهد داشت. وی افزود که برای پرداختن به موضوع کپی‌رایت، اقدامات فنی با شرکت ارتباطات زیرساخت در دست انجام است تا به فعالان این حوزه کمک شود.

ناصر جاهدنیا، مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی، نیز وضعیت مالکیت معنوی در حوزه انیمیشن را نامناسب‌تر از صنعت گیم دانست و بر لزوم رفع سریع این چالش برای تسهیل صادرات محتوا تاکید کرد. وی همچنین نبود تشکل صنفی موثر برای اهالی دو صنعت پویانمایی و بازی‌سازی را یک خلاء جدی دانست.

در پنل دوم با موضوع «ابزارها و مدل‌های نوین تامین مالی»، مهدی سادات، مدیرعامل صندوق صنایع خلاق، به عدم بلوغ کسب‌وکارهای کوچک این حوزه در زمینه زیرساخت‌های مالی و تجاری‌سازی اشاره کرد. وی تاکید کرد که در مواردی که صنایع خلاق سودآوری جدی نداشته باشند، بحث یارانه فرهنگی دولت مطرح می‌شود که می‌تواند موثر عمل کند و باید ابزارهای آن فراهم شود.