عقب‌ماندگی فاحش صنعتی شرق کشور؛ ضرورت تکمیل زنجیره فولاد و طرح‌های پیشران

عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی با تأکید بر عقب‌ماندگی چشمگیر بخش صنعتی شرق کشور نسبت به مناطق مرکزی و غربی، دلیل اصلی این وضعیت را نبود طرح جامع و انسجام مدیریتی دانست. وی همچنین بر لزوم تکمیل زنجیره تأمین فولاد در این مناطق برای جلوگیری از خام‌فروشی و تحمیل هزینه‌های گزاف تأکید کرد و از عدم اراده کافی برای عملیاتی کردن طرح‌های زیرساختی حیاتی مانند انتقال آب دریای عمان و توسعه کریدور ریلی چابهار انتقاد کرد.

تفاوت فاحش صنعتی شرق با غرب و مرکز کشور

امیر توکلی رودی با اشاره به مقایسه مناطق شرقی کشور، از سیستان و بلوچستان تا خراسان شمالی، با قطب‌های صنعتی غرب مانند زنجان و بیجار و مراکز صنعتی مرکزی نظیر اراک و اصفهان، اظهار داشت که تفاوت فاحشی در توسعه صنعتی مشاهده می‌شود. با وجود ظرفیت‌های بی‌بدیل معدنی و صنعتی، به‌ویژه در استان‌های خراسان، این مناطق نتوانسته‌اند از پتانسیل‌های خود بهره‌برداری مناسبی داشته باشند و این عقب‌ماندگی در زیرساخت‌ها و توسعه صنعتی کاملاً محسوس است.

وی افزود: حجم عظیمی از معادن فعال در شرق کشور، از عباس‌آباد تا سنگان و بیرجند، وجود دارد، اما تاکنون به‌خوبی برای توسعه صنعتی منطقه استفاده نشده است. عملاً منابع و سرمایه‌های این بخش درجا زده و توسعه ملموسی صورت نگرفته است؛ به‌گونه‌ای که رتبه توسعه صنعتی استان‌های شرقی وضعیت مطلوبی را نشان نمی‌دهد.

ضرورت تکمیل زنجیره فولاد برای توقف خام‌فروشی

یکی از اهداف اصلی برای جهش صنعتی شرق، تکمیل زنجیره تأمین فولاد در این مناطق است. این اقدام می‌تواند چرخه تولید را در استان‌ها تکمیل کرده و جلوی خروج مواد خام به سایر نقاط کشور را بگیرد.

بخش عمده‌ای از مواد معدنی استخراج‌شده در شرق کشور به استان‌هایی مانند اصفهان، یزد و خوزستان ارسال می‌شود و پس از فرآوری، مجدداً به منطقه بازمی‌گردد. این فرآیند نه تنها هزینه‌های زیادی را تحمیل می‌کند، بلکه به زیرساخت‌های منطقه نیز آسیب می‌زند.

چالش اصلی: فقدان طرح جامع و انسجام مدیریتی

این نماینده مجلس تأکید کرد که برخلاف مناطق غربی کشور که نمایندگان و مسئولین با انسجام و برنامه‌ریزی مشخص برای توسعه صنعتی همکاری می‌کنند، تاکنون هیچ طرح جامع و منسجمی برای توسعه شرق کشور تدوین نشده و این انسجام مدیریتی در شرق دیده نمی‌شود. اگرچه اقداماتی نظیر تکمیل زنجیره فولاد و شکل‌گیری انجمن فولاد در حال انجام است که می‌تواند نقشه راه توسعه را ترسیم کند، اما این اقدامات هنوز کافی نیست.

طرح‌های پیشران توسعه و عدم اراده کافی

توکلی رودی به چند طرح کلیدی اشاره کرد که اجرای آن‌ها می‌تواند موجب جهش توسعه در شرق کشور شود. این پروژه‌ها سال‌هاست که مطرح شده‌اند، اما اراده کافی برای عملیاتی کردن آن‌ها وجود ندارد:

• انتقال آب از دریای عمان به مناطق شرقی
• تکمیل کریدور شمال-جنوب و محور ریلی چابهار (دوخطه و برقی شدن)
• برقی شدن ظرفیت مسیر ریلی تهران-مشهد
• احداث بزرگراه و آزادراه تهران-مشهد

لزوم پیوند صنعت و فناوری برای حفظ سهم بازار

وی در پایان بر ضرورت پیوند علم و فناوری با صنعت تأکید کرد و هشدار داد که رقبای نوظهور صنعتی در منطقه با سرعت در حال پیشرفت هستند. اگر کشور نتواند پیوند فناوری و صنعت را تقویت کند و در حوزه نوآوری سرمایه‌گذاری نکند، در بازارهای خاورمیانه و سایر بازارهای منطقه‌ای عقب خواهد ماند و قادر به حفظ سهم بازار نخواهد بود.