خبر کامل
تحول در نظارت بهداشت محیط؛ نقش دفاتر خدمات سلامت و اشتغال‌زایی ۳۰۰۰ کارشناس
نظام بازرسی بهداشت محیط در ایران، که به طور سنتی بر پایه رویکردی از بالا به پایین و فاقد عنصر مشاوره استوار بود، در سال‌های اخیر دستخوش تحولی بنیادین شده است. این شیوه سنتی که در آن بازرسان دولتی صرفاً چک‌لیست‌ها را تطبیق داده و در صورت مشاهده نقص، اخطاریه یا حتی حکم تعطیلی صادر می‌کردند، جای خود را به سیستمی مشارکتی داده که هدف اصلی آن، ارتقای مستمر شرایط بهداشتی با کمک خود اصناف است.
تحول در نظارت بهداشت محیط: از بازرسی تا مشاوره
بر اساس مواد ۲۴، ۲۵ و ۴۱ آیین‌نامه اجرایی قانون اصلاح ماده ۱۳ قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی که در سال ۱۳۹۲ ابلاغ شد، واحدهای صنفی موظف شدند تا فرآیند خودکنترلی و خوداظهاری را با استفاده از دانش‌آموختگان رشته بهداشت محیط به اجرا درآورند. این طرح که به صورت آزمایشی در تهران و سپس در سایر شهرها گسترش یافت، با هدف اصلی مشارکت اصناف در رفع نواقص بهداشتی و بهره‌مندی از مشاوران متخصص برای تضمین سلامت جامعه پایه‌گذاری شد.
خودکنترلی و خوداظهاری بهداشتی، که مشابه فرآیند اعتباربخشی بیمارستانی یا کار مسئولان فنی در کارخانجات غذایی است، به عنوان بخشی از حیطه‌های مراقبت سلامت و مشارکتی فعال برای ارتقای سلامت جامعه محسوب می‌شود. این سیستم، مکمل نظارت سازمانی و دولتی است و هرگز جایگزین آن نخواهد بود.
ضرورت مشارکت بخش خصوصی
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند که برنامه‌های حاکمیتی در حوزه بهداشت محیط، با وجود حجم و ابعاد گسترده، به تنهایی برای استمرار پایش و نظارت کافی نیستند و توسعه‌پذیر نخواهند بود. کیانوش جهانپور، کارشناس سلامت، تاکید می‌کند که نظام سلامت نیازمند بهره‌مندی از مشارکت اجتماعی و بخش خصوصی برای مسائل نظارتی است. او همچنین اشاره کرد که خودکنترلی و خوداظهاری، خود نوعی آموزش محسوب می‌شود و به آگاهی افراد در اصناف از اهمیت موارد بهداشتی کمک می‌کند.
وی افزود: «تقریباً ۸۵ درصد واحدهای صنفی کشور از موضوع حفاظت فنی، ایمنی کار و بهداشت حرفه‌ای دور هستند، زیرا بضاعت و ظرفیت لازم برای استخدام نیروهای دانش‌آموخته وجود ندارد. یکی از مهم‌ترین اقدامات در حوزه خودکنترلی و خوداظهاری، مشارکت مردمی و همگانی در حوزه سلامت است.»
نقش دفاتر خدمات سلامت و اشتغال‌زایی
دفاتر خدمات سلامت، که با سرمایه بخش خصوصی تشکیل شده‌اند، متولی اصلی اجرای طرح خودکنترلی و خوداظهاری هستند. هدف از تشکیل این دفاتر، برون‌سپاری بخشی از مسئولیت‌های وزارت بهداشت به بخش غیردولتی بود تا چالش کمبود نیروی انسانی در بدنه دولت برطرف شود.
آمار و خدمات واگذار شده
محسن فرهادی، رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، اعلام کرد که در حال حاضر:
- حدود ۳۲۰ دفتر فعال خدمات سلامت در سراسر کشور وجود دارد.
- این دفاتر برای حدود ۳۰۰۰ نفر کارشناس، کارشناس ارشد و دکتری مهندسی بهداشت محیط، اشتغال‌زایی کرده‌اند.
- تعداد مجوزهای صادر شده برای این دفاتر به حدود ۵۰۰ مورد می‌رسد.
اختیارات واگذار شده به این دفاتر شامل صدور صلاحیت بهداشتی برای شروع کسب و کارهایی مانند رستوران‌ها نیز می‌شود که این امر به پاسخ‌دهی به‌موقع و سامانه‌ای در حوزه بهداشت محیط کمک شایانی کرده است.
خدمات فعلی دفاتر
در حال حاضر، تمرکز فعالیت دفاتر خدمات سلامت صرفاً در حوزه بهداشت محیط است و معاونت درمان و سازمان غذا و دارو هنوز خدماتی را به این دفاتر برون‌سپاری نکرده‌اند. سه خدمت اصلی واگذار شده عبارتند از:
- خودکنترلی و خوداظهاری بهداشتی
- صدور کارت بهداشت
- آموزش بهداشت اصناف
چالش‌ها و مقاومت در برابر برون‌سپاری
علی اصغر فرشاد، استاد دانشگاه و رئیس اسبق مرکز سلامت و محیط کار، توضیح داد که دفاتر خدمات سلامت به عنوان مشاور کارفرما، راهکارهای اصلاح مشکلات بهداشتی را ارائه می‌دهند. گزارش‌های این دفاتر مورد تأیید وزارت بهداشت است و تنها ۱۰ درصد از آن‌ها به صورت اتفاقی توسط بازرسان دولتی بازرسی می‌شوند. این مدل، از نظر اقتصادی برای کارگاه‌ها و اماکن کوچک که توان استخدام نیروی بهداشت محیط را ندارند، بسیار به‌صرفه است.
مقاومت‌های دولتی
یکی از موانع اصلی در مسیر توسعه این دفاتر، مقاومت برخی مسئولان دولتی در برابر واگذاری خدمات است. این مقاومت، که اغلب ناشی از ترس از کاهش قدرت و فرصت‌های اندک است، منطقی و اقتصادی به نظر نمی‌رسد. کارشناسان تأکید دارند که وزارت بهداشت باید با معرفی ظرفیت‌های این دفاتر، به سمت برون‌سپاری بیشتر خدمات غیرحاکمیتی حرکت کند.
نتیجه‌گیری: برون‌سپاری خدمات نظارتی به بخش خصوصی، علاوه بر رفع چالش کمبود نیروی انسانی در دولت، به ارتقای کیفیت و نهادینه شدن فرهنگ صداقت در تولید و عرضه کمک می‌کند و فرآیند بازرسی بهداشت محیط را از حالت صرفاً پلیسی و مچ‌گیری خارج می‌سازد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
