دبیرکل اکو: سهم تجارت منطقه‌ای تنها ۸٪ است؛ به دنبال واحد پول مشترک و اهداف ۲۰۳۵ هستیم

دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی (اکو) با اشاره به ظرفیت‌های عظیم منطقه شامل بیش از نیم میلیارد نفر جمعیت و منابع غنی انرژی و معدنی، اذعان کرد که سهم این سازمان از تجارت جهانی همچنان کمتر از ۵ درصد و تجارت درون‌منطقه‌ای تنها حدود ۸ درصد است؛ رقمی که در مقایسه با اتحادیه اروپا یا آسه‌آن بسیار ناچیز است. اسد مجید خان در این گفت‌وگو بر لزوم بازنگری راهبردها، تدوین اهداف بلندمدت ۲۰۳۵ و طراحی سازوکارهای نوین مالی از جمله واحد پول مشترک برای ارتقای همکاری‌های اقتصادی تأکید کرد.

وضعیت تجارت منطقه‌ای اکو: سهم ۸ درصدی در برابر ۶۵ درصد اتحادیه اروپا

اسد مجید خان، دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، ضمن تشریح وضعیت تجارت منطقه‌ای، آمار سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ را ارائه داد. بر اساس این آمار، سهم تجارت منطقه اکو در تجارت جهانی حدود یک تریلیون و ۱۶ میلیارد دلار بوده که معادل ۴ تا ۵ درصد کل تجارت جهانی است. از این میزان، تجارت درون‌منطقه‌ای تنها حدود ۱۱۰ میلیارد دلار است که رقمی نزدیک به ۸ تا ۹ درصد کل تجارت کشورهای عضو را شامل می‌شود.

مقایسه سهم تجارت درون‌منطقه‌ای

این سهم در مقایسه با سایر سازمان‌های منطقه‌ای بسیار پایین است و طی سال‌های گذشته تغییر چندانی نداشته است. دبیرکل اکو این مقایسه را اینگونه تشریح کرد:

دلایل سهم پایین و اهداف ۲۰۳۵

دبیرکل اکو دلیل اصلی این وضعیت را محدود بودن بخش عمده صادرات منطقه به محصولات خام و سوخت‌های فسیلی دانست. وی تأکید کرد که هدف سازمان، قرار دادن کشورهای عضو در زنجیره ارزش بالاتر و حرکت به سمت صادرات کالاها و خدمات با ارزش افزوده است. وی همچنین خبر داد که سندی تحت عنوان «اهداف راهبردی سازمان اکو برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۵» تدوین خواهد شد تا مسیر توسعه همکاری‌های اقتصادی منطقه روشن‌تر شود.

تسهیل تجارت، موافقت‌نامه گمرکی و نقش کلیدی ایران

دبیرکل اکو با ابراز خوش‌بینی نسبت به آینده سازمان، از افزایش اراده سیاسی میان اعضا برای همکاری‌های منطقه‌ای خبر داد. وی به مشکل برگزاری جلسات وزرا در گذشته اشاره کرد و گفت که اجلاس وزرای تجارت ۱۴ سال برگزار نشده بود.

به ابتکار ایران، پس از ۱۵ سال اجلاس وزرای کشور و نیز اجلاس وزرای کشاورزی که پنج سال برگزار نشده بود، در دستور کار قرار گرفته است. از ایران بابت این همکاری و تسهیل در برنامه‌ریزی وزرا قدردانی می‌کنیم.

وی افزود که رویکرد جدید سازمان تنها به تعامل میان دولت‌ها محدود نمی‌شود و تصمیم گرفته شده است تا جوانان و بانوان نیز در فرآیند همکاری‌های منطقه‌ای وارد شوند. مهم‌ترین اقدام پیش رو در حوزه تسهیل تجارت، نهایی‌سازی «موافقت‌نامه گمرکی اکو» است که قرار است در نشست آتی وزرای تجارت در تاریخ ۲۶ نوامبر ارائه شود. این سند نقش مهمی در کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، تسهیل تجارت و یکپارچه‌سازی تشریفات گمرکی خواهد داشت.

اهمیت کشورهای دارای دسترسی به آب‌های آزاد

با توجه به محصور بودن بسیاری از کشورهای عضو اکو در خشکی، دبیرکل اکو نقش ایران، پاکستان و ترکیه را که دسترسی به آب‌های آزاد دارند، در کاهش هزینه و زمان حمل‌ونقل کلیدی دانست. وی بر لزوم دیجیتالی کردن اسناد و فرآیندهای گمرکی برای تسریع و ارزان‌تر شدن تجارت در منطقه تأکید کرد.

چالش‌های اقلیمی، ساختاری و نیاز به واحد پول مشترک

اسد مجید خان، منطقه اکو را یکی از آسیب‌پذیرترین مناطق جهان در برابر بلایای طبیعی (سیل، خشکسالی، آتش‌سوزی) دانست و همکاری اعضا برای مقابله با این تهدیدها را اجتناب‌ناپذیر خواند. وی همچنین به چالش‌های ساختاری در اقتصادهای عضو اشاره کرد:

• ناهمگونی ساختارهای اقتصادی و تجاری (برخی عضو سازمان تجارت جهانی و برخی اقتصادهای در حال گذار).
• اعمال تعرفه‌های تجاری متفاوت و بالا توسط برخی اعضا.
• مشکلات فنی در حمل‌ونقل، مانند تفاوت در گیج ریلی کشورها.

دبیرکل اکو تأکید کرد که با وجود تمام موانع فنی، سابقه تاریخی طولانی، زبان‌ها و فرهنگ‌های مشترک، انگیزه همکاری را تقویت می‌کند.

بررسی سازوکار پرداخت و واحد پول مشترک

در جمع‌بندی دیدگاه‌ها، دبیرکل اکو بر ضرورت تبادل گفتمان‌های عمیق میان کارشناسان مالی برای ایجاد سازوکارهای پرداخت مشترک تأکید کرد. وی همچنین از بررسی ایده واحد پول مشترک خبر داد و گفت: «برخی اعضای اکو تحت تحریم‌های بین‌المللی قرار دارند و تجارت با آن‌ها با دغدغه‌هایی همراه است. یافتن روشی مطمئن برای تجارت بدون نگرانی، امری ضروری است.»

هم‌افزایی در فناوری و پیشنهادهای ایران

دبیرکل اکو حوزه‌های تجارت، حمل‌ونقل و گردشگری را به‌طور مستقیم به هم وابسته دانست و بر لزوم تقویت همزمان همه ابعاد این بسته تأکید کرد. وی همچنین امنیت غذایی و مقابله با تغییرات اقلیمی را نیازمند همکاری در حوزه‌های نوین همچون علم، فناوری، هوش مصنوعی و تبادل اطلاعات دانست.

وی با اشاره به جمعیت جوان کشورهای عضو (ایران، ترکیه، پاکستان و سایر اعضا)، فناوری به‌ویژه هوش مصنوعی را ظرفیتی بالا برای شکوفایی استعدادها خواند. دبیرکل اکو از پیشنهادهای رئیس‌جمهور ایران در هفدهمین نشست سران اکو قدردانی کرد:

• ایجاد مرکز منطقه‌ای همکاری در حوزه هوش مصنوعی.
• تأسیس صندوق استارت‌آپ برای جوانان.

بازنگری در توافقنامه تجارت ترجیحی (اکوتا)

در پاسخ به چرایی محقق نشدن بازار مشترک اکو، دبیرکل سازمان به تفاوت ساختار اقتصادی و تجاری اعضا اشاره کرد. وی اعلام کرد که در دهمین نشست شورای اکوتا توافق شده است که مذاکرات جدیدی برای بازنگری در این توافقنامه آغاز شود و راهبرد جدیدی برای اجرای هرچه سریع‌تر آن در پنجمین اجلاس وزرای تجارت اکو در ترکیه طراحی خواهد شد.

وی در پایان تأکید کرد که در حال حاضر پیشنهاد مشخصی برای پیوستن اعضای جدید (مانند عمان، ارمنستان یا عراق) مطرح نیست و تصمیم‌گیری در این خصوص بر عهده شورای دائم یا اجلاس وزرای امور خارجه خواهد بود.