رکوردشکنی تقاضای نقدینگی بانک‌ها؛ سخت‌گیری بانک مرکزی در بازار باز و بین بانکی

تشدید نیاز بانک‌ها و رکوردشکنی در بازار باز

گزارش جدید بانک مرکزی از عملیات اجرایی سیاست پولی در هفته منتهی به هفتم مهرماه ۱۴۰۴، از تشدید نیاز بانک‌ها به نقدینگی حکایت دارد؛ به طوری که تقاضای استقراض بانک‌ها در بازار باز، سقف تاریخی جدیدی را ثبت کرد، اما بانک مرکزی همچنان بر سیاست‌های انقباضی خود پافشاری کرد.

بر اساس جدیدترین گزارش منتشر شده، در نخستین حراج بازار باز مهرماه، نیاز بانک‌ها به استقراض وجوه نقد موردنیازشان به اوج رسید. این تشدید تقاضا باعث شد تا تعداد سفارش‌های ارسالی توسط بانک‌ها، رکوردی تازه را ثبت کند و سقف تاریخی ثبت عملیات ریپو در این بازار شکسته شود. با این وجود، نهاد پولی کشور رقم تزریق پول خود در بازار باز را نسبت به هفته گذشته تغییر نداد و بر سیاست‌های انقباضی خود اصرار ورزید.

بازار باز و عملیات ریپو: ابزار سیاست پولی

بازار باز یکی از مهم‌ترین سازوکارهای اقتصادی و ابزارهای بانک مرکزی برای اعمال سیاست پولی است. در این بازار، بانک‌ها از طریق عملیات ریپو (توافق بازخرید)، منابع موردنیاز خود را از بانک مرکزی قرض می‌گیرند تا کسری‌های نقدینگی خود را جبران کنند. سازوکار این عملیات به شرح زیر است:

• بانک‌ها اوراق در اختیار خود را به بانک مرکزی می‌فروشند و وجوه نقد دریافت می‌کنند.
• در سررسید از پیش تعیین‌شده، اوراق فروخته‌شده را با نرخ سود مشخصی (نرخ توافق بازخرید) از بانک مرکزی بازخرید می‌کنند.
• به این ترتیب، بدهی خود را به بانک مرکزی می‌پردازند.

نرخ انجام این عملیات، نرخ توافق بازخرید (ریپو) و مدت سررسید آن، مدت توافق بازخرید نامیده می‌شود.

جزئیات حراج بیست و چهارم بازار باز سال ۱۴۰۴

در حراج بیست و چهارم بازار باز سال جاری که در هفتمین روز از مهرماه برگزار شد، ۲۲ بانک و موسسه اعتباری برای تامین نقدینگی موردنیاز خود شرکت کردند. شرایط این حراج به شرح زیر بود:

• حداقل نرخ توافق بازخرید: ۲۳ درصد (ثابت)
• مدت توافق بازخرید: هفت روزه

در این حراج، بانک‌ها و موسسات اعتباری مجموعاً حدود ۴۷۷ هزار میلیارد تومان سفارش ریپو به بانک مرکزی ارسال کردند. این رقم در مقایسه با هفته گذشته، جهشی معادل ۴۰ هزار میلیارد تومان را نشان می‌دهد.

سیاست انقباضی بانک مرکزی: پذیرش کمتر از ۵۰ درصد سفارش‌ها

با وجود صعودی شدن رقم سفارش‌های ارسالی بانک‌ها برای سومین هفته متوالی، بانک مرکزی در میزان پذیرش سفارش‌های ریپو تجدیدنظر نکرد و همانند هفته گذشته، ۲۳۵ هزار میلیارد تومان به بازار باز تزریق کرد.

نسبت سفارش‌های پذیرفته شده به کل سفارش‌ها در حراج بازار باز شماره ۲۴، به ۴۹.۳ درصد رسید که این میزان، کمترین نسبت پذیرش از مهرماه سال ۱۴۰۳ تاکنون محسوب می‌شود.

همچنین، در بازار باز این هفته، مبلغ ۲۳۶ هزار میلیارد تومان از سفارش‌های ریپوی هفته گذشته تسویه شد و بانک‌ها این منابع را به بانک مرکزی بازگرداندند.

سخت‌گیری در بازار بین بانکی

علاوه بر بازار باز، گزارش هفتگی عملیات اجرایی سیاست پولی، عملکرد اعتبارگیری قاعده‌مند بانک‌ها در بازار بین بانکی را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد. بازار بین بانکی محلی است که بانک‌ها برای تسویه حساب‌های روزانه خود، از یکدیگر استقراض می‌کنند. بانک مرکزی نیز در این بازار با هدف اعمال سیاست‌های خود و تامین نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها، از طریق اعتباردهی قاعده‌مند با نرخ سقف دالان نرخ سود (۲۴ درصد) مداخله می‌کند.

بر اساس گزارش بانک مرکزی، در پنج روز کاری هفته منتهی به هفتم مهرماه، بانک‌ها از طریق بازار بین بانکی بیش از ۴۸.۷ هزار میلیارد تومان اعتبار دریافت کردند. این رقم نسبت به هفته گذشته، حدود ۲۹ هزار میلیارد تومان کاهش یافته است.

این آمار نشان می‌دهد که بانک مرکزی علاوه بر رد بخش عمده سفارش‌های ارسالی بانک‌ها در بازار باز، در بازار بین بانکی نیز سخت‌گیرتر شده است. ادامه این سیاست‌های انقباضی در برابر تشدید نیاز بانک‌ها به نقدینگی، موضوعی است که باید در هفته‌های آتی مورد توجه قرار گیرد.