رکورد تاریخی تقاضای بانک‌ها از بانک مرکزی؛ کمبود شدید منابع مالی

رکوردشکنی تقاضا در بازار باز ۷ مهر

بر اساس داده‌های منتشر شده، بانک‌ها در بازار باز اخیر، مجموعاً مبلغ ۴۷۶ هزار و ۹۳۰ میلیارد تومان درخواست تامین منابع مالی از بانک مرکزی داشتند. این رقم، بالاترین میزان تقاضا در تاریخ عملیات بازار باز محسوب می‌شود و نشان‌دهنده کمبود شدید منابع مالی در شبکه بانکی است. این روند صعودی تقاضا از هفته‌های گذشته و پس از آغاز تنش‌های منطقه‌ای ادامه داشته است.

با وجود این تقاضای بی‌سابقه، بانک مرکزی سیاست انقباضی خود را حفظ کرد و تنها با ۲۳۵ هزار میلیارد تومان از سفارشات موافقت نمود. این میزان موافقت، معادل ۴۹ درصد از کل درخواست‌ها بوده و پایین‌ترین نرخ پذیرش در هفته‌های اخیر به شمار می‌رود.

خلاصه عملیات بازار باز ۷ مهر

• مجموع درخواست تامین مالی: ۴۷۶,۹۳۰ میلیارد تومان
• مبلغ موافقت شده: ۲۳۵,۰۰۰ میلیارد تومان
• درصد موافقت: ۴۹ درصد
• تعداد بانک‌های شرکت‌کننده: ۲۲ بانک
• توافقات سررسید شده: ۲۳۶,۰۴۰ میلیارد تومان
• توافقات باز (سررسید نشده): ۲۳۵,۰۰۰ میلیارد تومان

جزئیات بازار شبانه و کمبود نقدینگی

عدم موافقت بانک مرکزی با بیش از نیمی از درخواست‌های تامین مالی در بازار باز، بانک‌ها را وادار به مراجعه به بازار قاعده‌مند یا شبانه کرد. در این بازار، نرخ بهره استقراض بالاتر (۲۴ درصد) و مهلت بازپرداخت کوتاه‌تر (۲۴ تا ۴۸ ساعت) است.

مقادیر مبادله شده در بازار شبانه در هفته منتهی به ۷ مهر ۱۴۰۴، بین ۴۸۰ میلیارد تومان تا ۱۷ هزار میلیارد تومان در نوسان بود. در روز پایانی این بازار، ارزش اعتبارگیری به ۲ هزار و ۹۶۰ میلیارد تومان و ارزش توافقات سررسید شده به ۴۸۰ میلیارد تومان رسید.

شرحی بر ابزارهای سیاست پولی بانک مرکزی

بانک مرکزی به عنوان سیاست‌گذار پولی کشور، از ابزارهای مختلفی برای کنترل تورم یا تحریک تقاضا در اقتصاد استفاده می‌کند. یکی از این ابزارها، عملیات توافق بازخرید (ریپو) است که در آن بانک مرکزی در ازای گرو گرفتن اوراق بهادار، منابع مالی را در اختیار بانک‌های متقاضی قرار می‌دهد. عملیات معکوس آن، یعنی فروش موقت اوراق به شبکه بانکی (ریپو معکوس)، نیز برای استقراض منابع مالی از بانک‌ها به کار می‌رود.

مسیرهای سه‌گانه تامین مالی بانک‌ها

بانک‌ها برای تامین منابع مورد نیاز خود، سه مسیر اصلی پیش رو دارند که به ترتیب اولویت عبارتند از:

1. بازار باز (Open Market): استقراض از بانک مرکزی با نرخ ۲۳ درصد و سررسید مشخص (معمولاً ۷ روز). این اولین و ارزان‌ترین راه است.
2. بازار بین بانکی (Interbank Market): تامین منابع از سایر بانک‌ها. سقف نرخ بهره در این بازار توسط بانک مرکزی ۲۴ درصد تعیین شده است.
3. بازار قاعده‌مند یا شبانه (Overnight Market): مراجعه به بانک مرکزی در صورت عدم تامین منابع از دو مسیر قبلی. نرخ استقراض در این بازار ۲۴ درصد و مهلت بازپرداخت ۲۴ تا ۴۸ ساعت است.

در واقع، دالان نرخ بین بانکی در حال حاضر بین ۲۳ تا ۲۴ درصد اعلام شده است.