توسعه دریامحور: راه‌آهن چابهار-زاهدان خرداد ۱۴۰۵ تکمیل می‌شود؛ ۱۰۰ کشتی فرسوده در انتظار بازیافت

رئیس دبیرخانه شورای هماهنگی توسعه دریامحور، ضمن تشریح جایگاه رسمی این طرح در دولت چهاردهم، از برنامه‌های کلان زیرساختی و سیاست‌گذاری برای پیشبرد اهداف توسعه دریامحور خبر داد. این طرح که بر اساس رهنمودهای مقام معظم رهبری آغاز شده، با هدف ایجاد الگوی موفق مدیریتی در مناطقی چون مکران و خروج از بن‌بست تحریم‌ها دنبال می‌شود.

سیاست‌گذاری و ساختار دبیرخانه توسعه دریامحور

علی عبدالعلی‌زاده با اشاره به اینکه توسعه دریامحور حرکتی بزرگ است که با هدایت رهبری آغاز شده، تأکید کرد که تمامی نیروهای نظامی و امنیتی، از جمله ارتش و سپاه، برای کمک به این طرح احساس تکلیف می‌کنند و هماهنگی کاملی با آنها وجود دارد.

وی افزود: توسعه دریامحور در دولت چهاردهم جایگاه رسمی و تشکیلات پیدا کرد. پیش از آن، در دولت‌های دوازدهم و سیزدهم، تنها بحث توسعه مکران مطرح بود و توسعه دریامحور به شکل کنونی از آبان‌ماه ۱۴۰۲ و پس از ابلاغ ۹ماده‌ای رهبری رسمیت یافت.

نقش دبیرخانه و ساختار چابک

توافق اولیه با شورای توسعه دریامحور بر این بود که تشکیلات این طرح، یک دبیرخانه چابک و کارآمد باشد که صرفاً نقش تنظیم‌کننده و هدایتگر را ایفا کند و از ظرفیت تمامی دستگاه‌های اجرایی بهره ببرد. عبدالعلی‌زاده تصریح کرد:

• تشکیلات پیشنهادی به سازمان اداری و استخدامی، شامل ۵۰ نفر است.
• دبیرخانه فاقد کار اجرایی خواهد بود.
• وظیفه اصلی دبیرخانه، ارزیابی و سیاستگذاری برای دستگاه‌های مرتبط با حوزه‌های دریایی و پیگیری تحقق آنهاست.

وضعیت پروژه‌های کلیدی زیرساختی

رئیس دبیرخانه شورای هماهنگی توسعه دریامحور به چالش‌های موجود در کریدورهای شمال-جنوب اشاره کرد که دریاهای شمال و جنوب را به هم متصل می‌کنند. وی با ذکر ورودی‌های مهمی چون سرخس، اینچه‌برون، بندر امیرآباد، بندر فریدونکنار و بندر کاسپین که همگی به شبکه راه‌آهن متصل هستند و به بندر شهید رجایی می‌رسند، این پرسش را مطرح کرد که چرا ترانزیت کم است؟

پاسخ این است که علاوه بر سخت‌افزار ناکافی، نیاز به هماهنگی بین دستگاه‌های متعدد وجود دارد و به یک «نرم‌افزار» به نام نهاد نیاز است.

آخرین وضعیت راه‌آهن چابهار-زاهدان

در خصوص راه‌آهن چابهار-زاهدان، مسیر ۱۵۰ کیلومتری خاش-زاهدان در حال بهره‌برداری است. در حالی که وعده اتمام مسیر خاش تا چابهار پایان سال ۱۴۰۴ بود، بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که بهره‌برداری از این بخش امیدواریم در خرداد ۱۴۰۵ محقق شود.

ترانزیت جاده‌ای چابهار-افغانستان

با توجه به حجم بار قابل توجه از روسیه، کشورهای آسیای میانه، قفقاز و افغانستان، امکان برقراری ترانزیت جاده‌ای از چابهار تا افغانستان با استفاده از دو هزار دستگاه کامیون وجود دارد. این اقدام تا زمان تکمیل خط ریلی زاهدان به تربت حیدریه، اهمیت حیاتی دارد.

پیگیری راه‌آهن رشت-آستارا

آستارا تنها نقطه‌ای است که دارای گمرک و بندر است اما شبکه راه‌آهن به آن متصل نیست، در حالی که ریل‌های روسیه و آذربایجان تا داخل گمرک ایران آمده‌اند. رئیس‌جمهور شخصاً پیگیر این پروژه است. مطالعات انجام شده و بخش زیادی از مسیر تملک شده است. در صورت عدم تأمین فاینانس خارجی به دلیل محدودیت‌های ناشی از مکانیسم ماشه، از منابع داخلی برای اجرای آن اقدام خواهد شد.

نهادسازی و صنعت بازیافت شناورهای فرسوده

عبدالعلی‌زاده تأکید کرد که برای هماهنگی قانونی و ضابطه‌مند در بخش دریا، نیاز به نهادسازی وجود دارد. اولین اقدام در این راستا، تدوین آیین‌نامه جدایش و بازیافت کشتی‌های فرسوده بود که با هماهنگی دستگاه‌های مربوطه انجام شد و به دولت تقدیم گردید.

وی ابراز امیدواری کرد که تا پایان فصل پاییز، شاهد فراخوان وزارت صمت برای متقاضیان دریافت مجوز تأسیسات بازیافت شناور باشیم. این طرح فعلاً در جنوب کشور عملیاتی می‌شود:

• در حال حاضر، حدود ۱۰۰ کشتی فرسوده در جنوب کشور در انتظار بازیافت هستند.
• راه‌اندازی این صنعت، اشتغال وسیعی ایجاد کرده و نیاز کارخانجات فولاد به آهن‌آلات را تأمین می‌کند، که در سال‌های گذشته منجر به واردات شده بود.
• در حال حاضر، هیچ مرکز جدایش و بازیافت در خلیج فارس وجود ندارد و با راه‌اندازی این مراکز، کشورهای همسایه نیز می‌توانند کشتی‌های خود را به ایران منتقل کنند.

توسعه مکران؛ الگویی برای خروج از تحریم

در بخش سیاست‌گذاری، سیاست ۴۴ ماده‌ای توسعه دریامحور بازبینی شد و در حال حاضر به ۵۶ ماده افزایش یافته است. ۲۸ ماده از این سیاست‌ها تصویب شده و ۱۶ ماده دیگر در حال بررسی است. این مواد پس از بررسی در کارگروه هماهنگی، برای تصویب نهایی به هیئت وزیران ارائه خواهند شد.

عبدالعلی‌زاده با اشاره به مساحت مکران که معادل کشور امارات متحده عربی است، تأکید کرد که باید برای این منطقه یک الگوی مدیریتی موفق ساخت. وی توسعه مکران را نه دور زدن تحریم‌ها، بلکه چراغ روشنی برای خروج از بن‌بست تحریم‌ها دانست.

می‌خواهیم در مکران الگویی برای ایران اسلامی بسازیم که دیگر هیچکس دنبال تحریم ایران نباشد و بداند ایران تحریم‌شدنی نیست. ناهماهنگی کامل بین دستگاه‌های اجرایی و ضوابط رانتی و یارانه‌ای، تحریم داخلی ایجاد کرده است و ما نیازمند الگوی موفق در این بخش هستیم.