خبر کامل
فعال‌سازی مکانیسم ماشه؛ چندصدایی در تهران بر سر خروج از NPT و تعامل با آژانس
با اعلام بیانیه تروئیکای اروپایی در ساعت ۳:۳۰ بامداد ششم مهر ۱۴۰۴، مکانیسم ماشه (اسنپ‌بک) فعال شد. این اقدام سرآغاز بازگشت تحریم‌های سازمان ملل است که ده سال پیش با انعقاد برجام لغو شده بودند و عملاً مهر پایانی بر این توافق هسته‌ای زد. اکنون در حالی که تحریم‌ها دوباره روی میز قرار گرفته‌اند، نگاه‌ها به تهران دوخته شده تا واکنش نهایی خود را مشخص کند؛ واکنشی که می‌تواند شامل خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) یا حتی اقداماتی چون بستن تنگه هرمز باشد.
عدم یکپارچگی در واکنش به بازگشت تحریم‌ها
بررسی اظهارات مقامات بلندپایه کشور و نهادهایی چون مجلس شورای اسلامی و دولت چهاردهم نشان می‌دهد که تهران هنوز تصمیم قطعی و واحدی درباره نحوه واکنش به فعال شدن اسنپ‌بک اتخاذ نکرده است. این بلاتکلیفی منجر به شنیده شدن «چندصدایی» در کشور شده که حاکی از عدم یکپارچگی در قبال این تحول مهم بین‌المللی است.
آیا ایران عضو NPT باقی می‌ماند؟
یکی از اصلی‌ترین محورهای این چندصدایی، بحث خروج یا ماندن ایران در NPT است. در حالی که برخی نمایندگان مجلس و چهره‌هایی چون حسین شریعتمداری بر خروج از NPT و بستن تنگه هرمز تأکید کرده و طرح‌هایی را در مجلس مطرح نمودند، این طرح‌ها در جلسه غیرعلنی مجلس به نتیجه نرسید.
در مقابل، اظهارات اخیر مقامات رده‌بالا نشان می‌دهد که تمایلی به خروج از این پیمان در میان این لایه از مسئولان وجود ندارد:
- مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور: «جمهوری اسلامی ایران متعهد به حفظ پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای بوده و آماده اجرای کامل تمامی تعهدات خود در چارچوب توافق‌های بین‌المللی مرتبط با این موضوع است.»
- عباس عراقچی، وزیر امور خارجه: «همکاری ما با آژانس ادامه‌دار بوده، چراکه منافعی برای ما دارد و همچنین به‌عنوان عضو NPT باید به الزامات بین‌المللی پایبند باشیم.»
این موضع‌گیری‌ها در حالی است که پیش‌تر علی لاریجانی، قبل از دبیری شورای عالی امنیت ملی، در تحلیلی پرسیده بود: «چرا دیگر باید از این به بعد NPT را رعایت کنیم؟»
جدال بر سر حضور بازرسان آژانس
موضوع دیگری که اظهارات متفاوتی درباره آن شنیده می‌شود، حضور بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در کشور است. مجلس دوازدهم پس از پایان جنگ، قانون الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس را به‌صورت مشروط به تصویب رساند، اما تصمیم‌گیری نهایی را منوط به گزارش سازمان انرژی اتمی و تصویب شورای عالی امنیت ملی دانست.
با این حال، حضور مجدد بازرسان آژانس در کشور، که بر اساس «توافق قاهره» صورت گرفت، با واکنش تند نمایندگان مجلس روبه‌رو شد. نمایندگان نزدیک به طیف سیاسی سعید جلیلی، ضمن انتقاد شدید از وزیر امور خارجه و رئیس‌جمهور، مدعی شدند که شورای عالی امنیت ملی قانون مصوب مجلس را دور زده است.
وزیر امور خارجه پس از رأی‌گیری شورای امنیت سازمان ملل درباره پیش‌نویس قطعنامه مشترک چین و روسیه، تأکید کرد که «بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم‌اکنون در ایران حضور دارند و مطابق توافق اخیر میان تهران و آژانس، در حال بازرسی از تأسیسات هسته‌ای کشور هستند.»
رئیس‌جمهور نیز پس از بازگشت از سفر نیویورک، به پذیرش حضور بازرسان در مذاکره با اروپایی‌ها و آمادگی برای شفاف‌سازی در مورد اورانیوم‌های غنی‌شده اشاره کرد. اما انتظار می‌رود با فعال شدن مکانیسم ماشه، توافق قاهره لغو شده و ایران در تعاملات خود با آژانس و کشورهای اروپایی تجدیدنظر کند. در همین راستا، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، هشدار داده بود که «در صورت بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، ایران همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را متوقف خواهد کرد.»
مسیر پیش روی تهران: تقابل یا مدیریت تنش؟
فعال شدن مکانیسم ماشه، ایران را در مسیر پیچیده‌ای از مواجهه با فشارهای بین‌المللی قرار داده که ابعاد هسته‌ای، سیاسی، دیپلماتیک و اقتصادی کشور را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. تناقض در گفتار مسئولان نشان‌دهنده اضطراب در تصمیم‌گیری و نبود یک صدای واحد در برابر این بحران است.
تصمیم نهایی مسئولان عالی‌رتبه در تهران، که در ساعات آینده اهمیت حیاتی دارد، می‌تواند مسیر پرونده هسته‌ای ایران را به طور جدی تغییر دهد. اکنون همه نگاه‌ها به داخل کشور دوخته شده تا مشخص شود سیاست ایران در برابر بازگشت تحریم‌ها، بر پایه تقابل و اقدامات متقابل خواهد بود یا مذاکره و مدیریت تنش.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.