انتقاد تند اقتصاددان: نفت را هدر دادیم و نخبگان را فراری؛ برنامه‌های توسعه «انشا نویسی» است

علم و نیروی انسانی؛ تنها عامل پیشرفت جوامع

این اقتصاددان با اشاره به انقلاب صنعتی پس از سال ۱۷۷۰ میلادی، تأکید کرد که شتاب پیشرفت کشورها همواره بر پایه علم و دانش استوار بوده است. جوامعی که طبیعت را بهتر شناخته و آن را در خدمت اصلاح و پیشرفت خود گرفته‌اند، رشد بالاتری را تجربه کرده‌اند.

• تنها عامل توسعه، علم و دانش است.
• تنها ابزار پیشرفت یک جامعه، نیروهای انسانی متخصص و با دانش هستند.
• کشورهایی که قدردان نیروهای متخصص خود بوده و آن‌ها را حفظ و پرورش داده‌اند، در مدار موفقیت حرکت کرده‌اند.

وی افزود: کشورهای پیشرفته‌ای نظیر ایالات متحده و اروپا، نه تنها خود در زمینه دانش و پرورش نیروهای متخصص سرمایه‌گذاری می‌کنند، بلکه با روش‌های مختلف، متخصصان کشورهای دیگر، از جمله متخصصان ایرانی، را نیز جذب کرده‌اند. برای این کشورها، تخصص، مهارت و دانش نیروی انسانی از اهمیت بسزایی برخوردار است.

بحران هوش مصنوعی و صادرات نخبگان

افقه بخش بزرگی از مشکلات کنونی را ناشی از این دیدگاه دانست که هنوز نفت، ثروت و منبع اصلی توسعه تلقی می‌شود. این نگاه منجر به پیامدهای زیر شده است:

• فرار مغزها: موج پشت موج از نیروهای انسانی متخصص کشور فراری داده شده و دو دستی تقدیم کشورهایی شده‌اند که آن‌ها را «دشمن» می‌نامیم.
• مدیریت ناکارآمد: در نتیجه صادرات نخبگان، نیروهای ناکارآمد در سطوح عالی مدیریت و تصمیم‌گیری به کار گرفته شده‌اند.

او تصریح کرد: «آقایان مدام در سخنرانی‌ها و وعده‌های خود از هوش مصنوعی صحبت می‌کنند، اما وقتی ابزار رسیدن به رشد هوش مصنوعی بسته باشد، همه چیز در حد حرف باقی می‌ماند.»

شرکت‌های دانش‌بنیان در حد شعار

به گفته این کارشناس، با وجود سال‌ها صحبت از شرکت‌های دانش‌بنیان، عملاً تحول ویژه‌ای رخ نداده است. نیروهایی که باید بسترسازی و زمینه فعالیت استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم کنند، حفظ نمی‌شوند. متأسفانه، برخی نیروهای تصمیم‌گیر به دلیل عدم درک جایگاه دانش و نیروی انسانی، موضوعات مرتبط با هوش مصنوعی را تنها در حد نوشته‌ها در قوانین یا بودجه‌ها مطرح می‌کنند، اما شرکت‌هایی که با این بودجه‌ها راه‌اندازی می‌شوند، نه از لحاظ نیروی انسانی و نه از لحاظ علمی، بستر مناسبی ندارند.

هدررفت پول نفت و لذت از عدم اجرا

عضو هیئت علمی دانشگاه چمران اهواز با مقایسه وضعیت ایران با کشورهای منطقه، اظهار داشت که کشورهای همسایه به اندازه کشورهای پیشرفته، در زمینه هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کرده و درک کرده‌اند که باید بخشی از پول نفت را در بخش سرمایه‌گذاری هزینه کنند.

وی با انتقاد از نحوه مدیریت منابع نفتی در کشور گفت: «سهمیه نفت کشورمان به عناوین مختلف در حال هدر شدن است. گویی این نفت، منبعی بوده برای عده‌ای نان‌خور که بر این بودجه آویزان شوند.»

در حالی که اغلب کشورهای حاشیه خلیج فارس پول نفت خود را در پیشرفته‌ترین تکنولوژی‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند، ایران که قرار بود بر اساس برنامه توسعه در سال ۱۴۰۴ پیشرفته‌ترین کشور منطقه باشد، با فاصله نوری از آن‌ها جا مانده است.

شکست برنامه‌های توسعه

افقه تأکید کرد که مشکل اصلی، عدم وجود عزم برای تغییر روش در مسئولان است و آن‌ها همچنان بر روش‌های پیشین خود پافشاری می‌کنند. وی به سابقه شکست برنامه‌های توسعه اشاره کرد:

• تا کنون ۶ برنامه توسعه نوشته شده اما اجرا نشده است.
• برنامه چهارم توسعه (دهه ۱۳۸۰) تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد موفق بود.
• رشد پیش‌بینی شده ۸ درصدی در برنامه چهارم، تنها ۳ الی ۴ درصد محقق شد.

او نتیجه گرفت که مسئله اصلی، عوامل خارجی مانند «اسنپ‌بک» یا «حمله اسرائیل» نیست، بلکه ریشه در جای دیگری خراب است.

برخی آقایان از پول مردم و وقت مردم استفاده کرده و برنامه‌هایی می‌نویسند که حتی خود، قادر به اجرای آن نیستند. این نوع برنامه‌نویسی معنایی جز «آرزو نویسی» و «انشا نویسی» ندارد. تا وقتی این شیوه غلط ادامه دارد، تغییر شرایط ناممکن است.