هشدار بهزیستی: ایران یکی از ۵ کشور پرسرعت در سالمندی جهان است؛ ۳۱٪ جمعیت تا ۱۴۳۰ سالمند می‌شوند

سرعت بی‌سابقه سالمندی در ایران

جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در جلسه شورای ساماندهی سالمندی استان همدان، مشکل اصلی کشور را «گسل شناختی» دانست و اظهار داشت که موضوع سالمندی با وجود شدت بالای آن، هنوز به رسمیت شناخته نشده و برنامه‌ای مدون برای آن وجود ندارد.

وی با استناد به تقسیم‌بندی‌های جهانی، وضعیت جمعیتی ایران را اینگونه تشریح کرد:

• اگر جمعیت بالای ۶۰ سال کشوری ۷ درصد باشد، آن کشور جوان است.
• اگر بین ۷ تا ۱۴ درصد باشد، کشور در حال ورود به سالمندی است. (در حال حاضر ۱۲ درصد جمعیت کشور سالمند است.)
• اگر بین ۱۴ تا ۲۱ درصد باشد، کشور سالمند محسوب می‌شود.
• اگر بالای ۲۷ درصد باشد، کشور شدیداً سالخورده است.

حسینی هشدار داد که ایران تا یک سال دیگر به مرحله سالمندی کامل خواهد رسید و با سرعتی بی‌سابقه در حال رسیدن به سالخوردگی است؛ به طوری که ایران یکی از پنج کشور پرسرعت جهان در این زمینه محسوب می‌شود. روند رشد جمعیت سالمندی در ایران بسیار سریع است؛ جمعیت سالمندی کشور طی ۴۳ سال (۱۳۵۵ تا ۱۳۹۸) دو برابر شده و پیش‌بینی می‌شود از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ دوباره دو برابر شود، در حالی که این روند در جهان طی ۳۵ سال رخ داده است.

چالش‌های اجتماعی و اقتصادی سالمندان

رئیس سازمان بهزیستی با اشاره به استراتژی‌های جهانی سالمندی، ابراز نگرانی کرد که با وضعیت فعلی، کشور به سمت «استراتژی سالمندی مخاطره‌آمیز» حرکت می‌کند. وی آمار نگران‌کننده‌ای از وضعیت سالمندان، به‌ویژه زنان سالمند، ارائه داد:

• ۷۱ درصد زنان سالمند کشور از درآمد کافی برخوردار نیستند و برخی هیچ درآمدی ندارند.
• بیش از ۵۵ درصد زنان سالمند دچار پدیده بی‌سوادی هستند.
• ۶۰ درصد سالمندان با بیماری‌های مزمن و مشکلات روانی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

مهم‌ترین چالش سالمندان، تنهایی است. تنهایی اولین مشکل سالمندان در کشور است که از زبان خودشان بیان شده است.

وی همچنین به گسل‌های جمعیتی در دوره‌های کودکی و نوجوانی اشاره کرد و گفت که نفی هویت کودکی در آموزش ابتدایی و عدم رسمیت نوجوانی در برنامه‌های کشور، از جمله مشکلاتی است که امواج جمعیتی را به خوبی مدیریت نکرده است.

برنامه‌های حمایتی و توسعه خدمات بهزیستی

سازمان بهزیستی کشور اقدامات متعددی را برای ساماندهی وضعیت سالمندان و گروه‌های هدف دیگر در دستور کار قرار داده است:

۱. اقدامات قانونی و طرح‌های ملی

• قانون حمایت از سالمندان: پیش‌نویس این قانون آماده شده و مراحل قانونی آن به سرعت در حال پیگیری است.
• شهر دوستدار سالمند: ۲۸ دستگاه در این زمینه مسئولیت دارند.
• شناسایی زنان سالمند تنها: تاکنون در ۱۸ استان، ۵۳ هزار زن سالمند تنها شناسایی و تحت پوشش طرح‌های توانمندسازی و حمایتی قرار گرفته‌اند.
• آموزش مراقبان: آموزش مدیریت بحران و خودمراقبتی برای سالمندان و تربیت مراقبان رسمی سالمندان در دستور کار است. نزدیک به سه هزار نفر در پنج استان (از جمله همدان) در حال آموزش هستند.

۲. توسعه زیرساخت‌ها و اشتغال

طرح‌هایی نظیر «میز خدمت سالمندی» و «پیشخوان سالمندی» در دستور کار قرار دارند و پیمایش ملی سالمندان نیز در حال انجام است. همچنین استانداردسازی حدود ۷۰۰ مرکز سالمندی در کشور در دست اقدام است.

در حوزه اشتغال و کارآفرینی، اقدامات زیر برنامه‌ریزی شده است:

• مشاوران روانشناس: سه هزار مشاور روانشناس در حوزه سالمندی تربیت شده‌اند که بخش زیادی از آن‌ها در استان همدان فعالیت خواهند کرد.
• فرصت‌های شغلی: تعهد به ایجاد ۳۰ هزار فرصت شغلی رایگان در سال نخست.
• دهکده‌های سالمندی: در صورت ورود بخش خصوصی، بهزیستی پشتیبانی کامل (تجهیزات، یارانه‌ها و مجوزها) را ارائه خواهد داد و گاهی تا ۱۳ میلیون تومان یارانه ماهانه به ازای هر سالمند پرداخت می‌شود.

۳. حمایت‌های ویژه در استان همدان

در استان همدان، طرح‌های حمایتی گسترده‌ای در حوزه‌های مختلف اجرا می‌شود:

بیمه و توانبخشی:

• تمامی زنان سرپرست خانوار روستایی و زنان شهری زیر ۲۰ هزار نفر جمعیت، تحت پوشش بیمه رایگان عشایری قرار خواهند گرفت.
• طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) شهری و روستایی در حال اجراست؛ ۹۵ درصد شهرها و ۹۹ درصد روستاهای همدان تحت پوشش قرار گرفته‌اند.

آموزش، اشتغال، مسکن و ازدواج (سال ۱۴۰۴):

همچنین، غربالگری بینایی و شنوایی برای تمامی افراد تحت پوشش انجام می‌شود و هفت مرکز جدید (شامل کارگاه تولیدی، بیماران روان، سالمندی و جسمی–حرکتی) به ظرفیت استان همدان افزوده خواهد شد. وی در پایان تأکید کرد که تمام نیازمندان به ویلچر، این وسیله را دریافت خواهند کرد.