کارشناس: انتقال پایتخت بحران تهران را حل نمی‌کند؛ ۷۰ درصد شهر ناچار به تخلیه است

بارگذاری فراتر از توان اکولوژیک دشت تهران

به گفته این کارشناس، بارگذاری‌های جمعیتی و کاربری در جغرافیای تهران سال‌هاست که از ظرفیت بوم‌شناختی آن فراتر رفته است. این شهر که اکنون مساحتی حدود ۹۵۰ کیلومتر مربع دارد، برای سازگاری با توان اکولوژیک دشت، می‌بایست حداکثر ۲۰۰ کیلومتر مربع وسعت می‌داشت.

فشار بر منابع آب زیرزمینی

توسعه بی‌رویه شهری، رشد صنایع و کشاورزی، فشار سنگینی بر منابع آب دشت تهران وارد کرده است. این فشار از طریق حفر تعداد زیادی چاه مجاز و غیرمجاز تشدید شده است:

• حدود ۱۴ هزار حلقه چاه مجاز
• حدود ۱۴ هزار حلقه چاه غیرمجاز

این وضعیت منجر به فرونشست دشت تهران شده است. همچنین، حدود ۳۰ درصد از یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون متر مکعب آب مصرفی تهران از همین چاه‌ها تأمین می‌شود.

تهران؛ وابسته به آب انتقالی و چشم‌انداز فروپاشی

تهران سال‌هاست که برای تأمین نیازهای خود، به انتقال آب از حوزه‌های آبریز اطراف مانند سدهای لار و طالقان وابسته است. مطرح شدن طرح‌هایی نظیر انتقال آب از خلیج فارس یا مازندران، صرفاً راه‌حل‌های پرهزینه و مخرب زیست‌محیطی هستند که به دلیل تداوم بارگذاری، نمی‌توانند مشکل را برطرف کنند.

هر بار ظرفیت جدیدی برای عرضه آب فراهم شود، تقاضا باز هم جلوتر حرکت می‌کند و بارگذاری بیشتر می‌شود. بنابراین، انتقال آب از دریا یا دیگر حوضه‌ها فقط تأخیر در بحران است و نه راه‌حل.

این کارشناس هشدار داد که ادامه این روند، تهران را با انبوهی از بحران‌های زمین‌شناختی و زیست‌محیطی نظیر فرونشست زمین و کاهش منابع آب زیرزمینی مواجه کرده و در نهایت، ممکن است به جایی برسد که حدود ۷۰ درصد از شهر ناچار به تخلیه شود، زیرا منابع آبی پایدار توان تأمین جمعیت کنونی و آینده را ندارند.

انتقال پایتخت؛ راهکاری با تأثیر ناچیز

در پاسخ به این پرسش که آیا انتقال پایتخت می‌تواند بحران تهران را کاهش دهد، مختاری تأکید کرد که تأثیر این اقدام بر کاهش مخاطرات زیست‌محیطی بسیار ناچیز و حدود پنج درصد است. دلیل اصلی این است که بخش عمده مشکلات تهران ناشی از ماهیت تجاری و توسعه بی‌وقفه آن است، نه صرفاً پایتخت بودن.

وی افزود: رفت و آمدهای اداری و جمعیت غیرساکن، بخش کوچکی از بارگذاری‌ها را تشکیل می‌دهند و جابه‌جایی وزارتخانه‌ها و نهادهای حکومتی، تأثیر چندانی بر بحران‌های اصلی زمین‌شناختی نخواهد داشت.

انتقال بحران به نقطه‌ای دیگر

تجربه توسعه بی‌برنامه در شهرهای بزرگ دیگر مانند شیراز، مشهد، اصفهان و تبریز نشان داده است که انتقال پایتخت صرفاً معضلات را از تهران به نقطه‌ای دیگر منتقل می‌کند. به عنوان مثال، در شیراز، برنامه توسعه ۱۰۰ هزار هکتاری برای اراضی شهری دنبال می‌شود، در حالی که منابع آب کافی وجود ندارد. این الگو در پایتخت جدید نیز تکرار شده و بحرانی تازه خواهد آفرید.

راهکار نهایی: اصلاح سیاست‌ها و مدیریت شهری

این کارشناس مدیریت منابع آبی تأکید کرد که به جای انتقال پایتخت، باید سیاست‌گذاری‌ها اصلاح شوند. وی حتی وجود پایتخت در تهران را یک مزیت دانست، زیرا مشکلات در برابر دید سیاستمداران قرار گرفته و فشار بیشتری برای اصلاح تصمیمات ایجاد می‌شود.

راهکارهای پیشنهادی برای کاهش بارگذاری تهران و جلوگیری از فروپاشی زیست‌محیطی عبارتند از:

• توسعه صنایع دانش‌بنیان و کم‌آب‌بر.
• جلوگیری قاطع از تغییر کاربری اراضی.
• توقف کامل تراکم‌فروشی.
• اصلاح بنیادین مدیریت شهری.