کارشناس: انتقال پایتخت بحران تهران را فقط ۵ درصد کاهش می‌دهد؛ ۷۰ درصد شهر ناچار به تخلیه است

بارگذاری‌های فراتر از توان بوم‌شناختی دشت تهران

این کارشناس با اشاره به اینکه بارگذاری‌ها در جغرافیای تهران سال‌هاست از ظرفیت بوم‌شناختی آن فراتر رفته است، اظهار داشت: مساحت کنونی تهران حدود ۹۵۰ کیلومتر مربع است، در حالی که برای سازگاری با توان اکولوژیک دشت، این شهر باید حداکثر ۲۰۰ کیلومتر مربع وسعت می‌داشت.

فشار سنگین بر منابع آب زیرزمینی

توسعه بی‌رویه کاربری شهری، رشد صنایع و کشاورزی، فشار سنگینی بر منابع آب دشت تهران وارد کرده است. این فشار با حفر حدود ۱۴ هزار حلقه چاه مجاز و ۱۴ هزار چاه غیرمجاز تشدید شده است. برای درک مقیاس این بارگذاری، دشت مرودشت در فارس با وجود وسعت و منابع اکولوژیک بیشتر، چنین فشاری را تجربه نمی‌کند.

• میزان مصرف آب: حدود ۳۰ درصد از ۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون متر مکعب آب مصرفی تهران از چاه‌ها تأمین می‌شود.
• پیامدها: این حجم از برداشت، به همراه ده‌ها چاه برای فضای سبز، مجموعاً به فرونشست دشت تهران انجامیده است.

تهران؛ وابسته به آب قرضی و انتقال بین حوضه‌ای

تهران سال‌هاست که برای تأمین نیازهای خود، از حوزه‌های آبریز اطراف مانند سدهای لار، طالقان و دیگر سدهای استان‌های همجوار آب «قرض» می‌گیرد. اکنون حتی بحث انتقال آب از خلیج فارس یا مازندران نیز مطرح است. مختاری تأکید کرد که اینها همگی راه‌حل‌های پرهزینه و مخرب زیست‌محیطی هستند که به دلیل تداوم بارگذاری، نمی‌توانند مشکل را برطرف کنند.

«هر بار ظرفیت جدیدی برای عرضه آب فراهم شود، تقاضا باز هم جلوتر حرکت می‌کند و بارگذاری بیشتر می‌شود. بنابراین، انتقال آب از دریا یا دیگر حوضه‌ها فقط تأخیر در بحران است و نه راه‌حل.»

چشم‌انداز فروپاشی اکولوژیک و تخلیه ۷۰ درصدی

تهران هم‌اکنون با انبوهی از بحران‌های زیست‌محیطی و زمین‌شناختی مواجه است. فرونشست زمین، کاهش منابع آب زیرزمینی، تشدید آلودگی‌ها و فشار بر حوزه‌های آبریز دیگر، از جمله پیامدهای ادامه این روند است.

این کارشناس هشدار داد که در نهایت، این روند به جایی می‌رسد که حدود ۷۰ درصد تهران ناچار به تخلیه خواهد شد؛ چرا که منابع آبی پایدار، حتی در صورت انتقال‌های پرهزینه، توان تأمین جمعیت کنونی و آینده این کلانشهر را ندارند.

انتقال پایتخت: تأثیر ناچیز و انتقال بحران

در پاسخ به این پرسش که آیا انتقال پایتخت می‌تواند بحران تهران را کاهش دهد، مختاری قاطعانه اعلام کرد که تأثیر آن بر کاهش مخاطرات زیست‌محیطی بسیار ناچیز و حدود پنج درصد است. دلیل اصلی این است که بخش عمده مشکلات تهران ناشی از ماهیت تجاری و توسعه بی‌وقفه آن است، نه صرفاً پایتخت بودنش.

وی افزود: رفت‌وآمدهای اداری و جمعیت غیرساکن، بخش کوچکی از بارگذاری‌های جغرافیای تهران را تشکیل می‌دهند. حتی جابه‌جایی وزارتخانه‌ها و نهادهای حکومتی، تأثیر چندانی بر بحران‌های اصلی زمین‌شناختی نخواهد داشت.

تکرار معضلات در مقصد جدید

مختاری هشدار داد که انتقال پایتخت صرفاً معضلات را از تهران به نقطه‌ای دیگر منتقل می‌کند. تجربه شهرهایی مانند شیراز، مشهد، اصفهان و تبریز نشان داده است که توسعه بی‌برنامه و شهرک‌سازی‌های گسترده، به سرعت بحران‌های محیط‌زیستی و اجتماعی را در آن‌ها تشدید کرده است.

به عنوان مثال، در شیراز، توسعه شهری از ۲۰ هزار هکتار به بیش از ۴۱ هزار هکتار حوضه شهری رسیده و برنامه‌های توسعه ۱۰۰ هزار هکتاری در دست پیگیری است، در حالی که منابع آب کافی وجود ندارد. این وضعیت می‌تواند در پایتخت جدید نیز تکرار شده و بحرانی تازه بیافریند.

راهکار نهایی: اصلاح سیاست‌ها به جای جابه‌جایی

به جای تمرکز بر انتقال پایتخت، مختاری بر لزوم اصلاح سیاست‌گذاری‌ها تأکید کرد. وی معتقد است که حضور پایتخت در تهران حتی می‌تواند یک مزیت باشد، زیرا مشکلات در برابر دید سیاستمداران قرار گرفته و فشار بیشتری برای اصلاح تصمیمات ایجاد می‌شود.

راهکارهای پیشنهادی برای کاهش بارگذاری تهران و جلوگیری از فروپاشی زیست‌محیطی عبارتند از:

• توسعه صنایع دانش‌بنیان و کم‌آب‌بر.
• جلوگیری قاطع از تغییر کاربری اراضی.
• توقف کامل تراکم‌فروشی.
• اصلاح بنیادین مدیریت شهری.