بحران فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل ایران؛ کشتی‌ها ۲۲ ساله، نیمی از هواپیماها زمین‌گیر

کشتی‌های تجاری؛ آهن‌پاره‌های شناور

سلمان ضربی، مدیر عامل پیشین ایزوایکو، در نشستی خبری در مهرماه، وضعیت نگران‌کننده ناوگان دریایی کشور را تشریح کرد. بر اساس اظهارات او، عمر متوسط کشتی‌های ایرانی بیش از دو برابر استاندارد جهانی است.

• استاندارد جهانی عمر ناوگان دریایی: ۹ سال
• میانگین عمر کشتی‌های ایرانی: ۲۲ سال

این فرسودگی شدید، کشتی‌های تجاری ایران را عملاً به آهن‌پاره‌های شناور تبدیل کرده است. مدیران، دلایل این عقب‌ماندگی را کمبود سرمایه‌گذاری، تحریم‌های بین‌المللی و بی‌برنامگی داخلی عنوان می‌کنند، در حالی که این وضعیت، ستون فقرات تجارت ملی را به شدت تضعیف کرده است.

ریشه‌های عقب‌ماندگی و تبعات بین‌المللی

تحریم‌های بین‌المللی، عدم دسترسی به فناوری‌های روز و کمبود شدید سرمایه‌گذاری، عوامل اصلی این عقب‌ماندگی در صنعت دریایی هستند. حرکت کشتی‌های قدیمی در اقیانوس‌ها نه تنها منجر به مصرف سوخت بالاتر و تولید آلاینده‌های بیشتر می‌شود، بلکه توان رقابت ایران در بازارهای جهانی را نیز روز به روز کاهش می‌دهد.

محمد راستاد، مدیرعامل سابق سازمان بنادر و دریانوردی، پیش‌تر درباره تبعات افزایش سن ناوگان هشدار داده بود:

شرکت‌های کشتیرانی با ناوگان فرسوده به مرور مشتریان خود را از دست می‌دهند و از آنجایی که سفارش و ساخت کشتی‌های جدید زمان‌بر است، این شرکت‌ها بازار خود را از دست خواهند داد. همچنین، برخی کشورها مقرراتی دارند که مانع ورود کشتی‌های پیر به بنادرشان می‌شود و این کشتی‌ها بیشتر در معرض توقیف به دلیل نواقص فنی قرار می‌گیرند. این امر نه تنها خسارت مالی دارد، بلکه اعتبار پرچم ایران را در آب‌های جهان خدشه‌دار می‌کند.

سقوط ناوگان هوایی؛ آسمانی که زمین‌گیر شد

بحران فرسودگی تنها محدود به دریا نیست و ناوگان هوایی کشور نیز با چالش‌های جدی‌تری روبرو است. محمد عیدیان، مشاور عالی رئیس اتاق تهران، در نشست کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران، آمار نگران‌کننده‌ای از وضعیت هواپیماهای کشور ارائه کرد:

• تعداد کل هواپیماهای ایران: ۳۲۱ فروند
• تعداد هواپیماهای فعال: ۱۶۲ فروند (کمتر از ۵۰ درصد)
• نیاز کشور برای وضعیت مطلوب: بیش از ۵۰۰ فروند

علاوه بر این، از ۲۶ شرکت هواپیمایی فعال در ایران، بیش از نیمی از آن‌ها غیرفعال هستند. این در حالی است که کشوری مانند ترکیه با ۲۰ شرکت هواپیمایی، سالانه بیش از ۲۰۰ میلیون مسافر را جابه‌جا می‌کند. این مقایسه نشان می‌دهد که مشکل اصلی، علاوه بر کمبود هواپیما، سوءمدیریت و ضعف در بهره‌وری است.

هزینه‌های دلاری و تعمیرات غیربه‌صرفه

تحریم‌ها صنعت هوایی ایران را چندین دهه عقب انداخته و دسترسی به هواپیماهای نو یا قطعات استاندارد را ناممکن ساخته است. این وضعیت باعث شده تا ناوگان موجود با وصله‌پینه سرپا بماند. نکته حائز اهمیت این است که تمام هزینه‌های نگهداری، خرید قطعات و تجهیزات برای شرکت‌های هواپیمایی به صورت دلاری محاسبه می‌شود.

تعمیرات اساسی یک هواپیمای ۲۵ ساله برای مدیران ایرلاین‌ها به هیچ‌وجه صرفه اقتصادی ندارد؛ چرا که هزینه دلاری قطعه و تعمیرات، تقریباً معادل خرید یک هواپیمای دست‌دوم در بازار جهانی است. نتیجه این امر، نگهداری هواپیماهای فرسوده با حداقل تعمیرات است؛ پرنده‌هایی که هر پروازشان بیشتر شبیه به قمار با جان مردم است تا جابه‌جایی مسافر.

حمل‌ونقل؛ آینه تمام‌نمای بحران اقتصادی

ناتوانی در نوسازی ناوگان حمل‌ونقل (دریایی، هوایی و زمینی) نشان‌دهنده پوسیدگی ساختار اقتصادی کشور است. حمل‌ونقل به عنوان ستون فقرات اقتصاد، در ایران دچار پوکی استخوان شده و هیچ حرکتی را پایدار نمی‌گذارد. ایران با ناوگان فرسوده خود نه تنها از رقابت‌های بین‌المللی جا مانده، بلکه در تأمین نیازهای داخلی نیز ناکام مانده است.

از کشتی‌های توقیف‌شده در بنادر دنیا تا هواپیماهای زمین‌گیر یا پروازهای لغو شده، همه یک پیام واحد دارند: بحران حمل‌ونقل، آینه تمام‌نمای بحران اقتصادی ایران است.