صلح شکننده میان آنکارا و پ.ک.ک؛ اختلافات اردوغان و باغچلی روند خلع سلاح را کند کرده است؟

تأکید اوجلان بر صلح جامع و استراتژیک

عملیات صلح با احتیاط پیش می‌رود و رهبران پ.ک.ک منتظر ابتکارات جدیدی از سوی دولت ترکیه هستند. در این میان، «عبدالله اوجلان»، بنیانگذار این حزب، که دوران محکومیت خود را در ترکیه سپری می‌کند، بر تداوم مسیر طبق طرح تأکید کرده است. او معتقد است صلح واقعی فراتر از زمین گذاشتن سلاح است و تنها با تقویت آزادی، دموکراسی و عدالت اجتماعی در تمامی ابعاد زندگی محقق می‌شود.

«دعوت ما به صلح و راه‌حل دموکراتیک یک گام سیاسی عادی نبوده بلکه اقدامی استراتژیک و نقطه عطفی تاریخی است.»

اوجلان تأکید کرده است که انحلال حزب و زمین گذاشتن سلاح‌ها، عصر جدیدی را گشوده که در آن جنگ‌ها با زندگی دموکراتیک مبتنی بر صلح در ترکیه و خاورمیانه جایگزین می‌شود. مرحله بعدی نیازمند اقدامات عملی و جدی برای ایجاد حقیقتی ملموس است.

اختلافات داخلی ترکیه و کندی در اجرای توافق

در حالی که «رجب طیب اردوغان»، رئیس جمهور ترکیه، از رسیدن به مرحله پایانی عاری‌سازی ترکیه از تروریسم خبر داده و «دولت باغچلی»، رهبر حزب ملی‌گرا و همپیمان اردوغان، پایان آن را تا پایان سال جاری پیش‌بینی کرده است، برخی منابع داخلی از کندی در روند صلح حکایت دارند.

یکی از اعضای برجسته پ.ک.ک در استان دهوک، که نخواست نامش فاش شود، معتقد است که این کندی عامدانه و ناشی از اختلافات میان اردوغان و باغچلی است؛ باغچلی خواهان پیشروی صلح است، اما اردوغان به دنبال منافع سیاسی خود و حفظ قدرت است.

پیامدهای منطقه‌ای صلح

این عضو پ.ک.ک تأکید کرد که عملیات صلح نه تنها عامل آرامش اقلیم کردستان و شهرهای عراق، بلکه کل منطقه است و نتایج آن در شمال شرق سوریه نیز مشاهده شده است. در مقابل، «حکیم عبدالکریم»، عضو کمیته آزادی اوجلان، معتقد است که پایبندی پ.ک.ک به صلح، بهانه‌های حملات هوایی ترکیه را از بین برده و تأثیر مثبتی بر احیای توافق‌های نفتی و درآمدهای آبی داشته است.

چالش‌های پایداری و ماهیت نمادین خلع سلاح

«سامان داوود»، پژوهشگر مسائل سیاسی عراق، معتقد است که توافق تاکنون طبق برنامه‌ریزی داخلی ترکیه پیش رفته، اما اقدامات تنش‌زا در شمال شرق سوریه تهدیدی جدی برای این فرآیند محسوب می‌شوند و احتمال شکست توافق در سوریه و شمال عراق وجود دارد.

تحلیل ماهیت توافق

داوود همچنین اشاره می‌کند که پایداری توافق به میزان پایبندی طرفین به کاهش تنش در میدان بستگی دارد. او نابودی تسلیحات را بیشتر اقدامی نمادین می‌داند، زیرا بازار اسلحه به گروه‌ها اجازه مسلح شدن مجدد را می‌دهد.

نکته کلیدی از دیدگاه این پژوهشگر، آن است که این توافق، یک توافق صلح فراگیر نیست؛ زیرا در سطح یکی از احزاب ترکیه در مقابل پ.ک.ک انجام شده و برای تبدیل شدن به یک توافق رسمی و قانونی نیاز به پیشرفت زیادی دارد. طرفین در حال حاضر مذاکرات را بدون ارائه تضمین‌های اساسی که بر سازوکارهای بازدارندگی تأثیر بگذارد، ادامه می‌دهند.

پیشینه حضور پ.ک.ک در شمال عراق

پ.ک.ک در مه گذشته بر اساس فراخوان اوجلان، انحلال و پایان درگیری مسلحانه ۴۷ ساله را اعلام کرد. این مرحله جدید از اول اکتبر ۲۰۲۴ آغاز شد.

حضور پ.ک.ک در عراق به گروه‌های کوچک در رشته کوه‌های قندیل از سال ۱۹۸۴ بازمی‌گردد. این حضور پس از حمله عراق به کویت (۱۹۹۰) و خروج کنترل استان‌های کردنشین از بغداد (۱۹۹۱) گسترش یافت. پس از حمله آمریکا به عراق (۲۰۰۳)، شمال عراق به پایگاه‌های اصلی تبدیل شد و ارتش ترکیه تا سال ۲۰۱۳ بیش از ۳۰ پایگاه نظامی دائمی در آنجا ایجاد کرد. پس از ظهور داعش در ۲۰۱۴، پ.ک.ک فعالیت خود را تا سنجار، مخمور و کرکوک گسترش داد و مناطق تحت کنترل آن به بیش از ۴۰۰۰ کیلومتر مربع رسید.

نقاط کلیدی حضور پ.ک.ک در شمال عراق: