تحلیل: حمله اوکراین، نفوذ جهانی روسیه را تضعیف کرد؛ از قفقاز تا اروپا

فروپاشی ساختارهای منطقه‌ای روسیه

یکی از بارزترین پیامدهای این جنگ، تضعیف نهادهایی است که روسیه برای حفظ نفوذ خود پس از فروپاشی شوروی ایجاد کرده بود. انجمن کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) اکنون در وضعیت نابسامانی قرار دارد و دیگر کارکرد سابق خود را ندارد.

همچنین، اتحادیه اقتصادی اوراسیا، که قرار بود جایگزینی برای اتحادیه اروپا باشد، به یک بلوک تجاری کوچک با تنها چهار عضو فعال (روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان) تنزل یافته است. این روند با خروج‌های استراتژیک همراه بوده است:

• ارمنستان: پارلمان این کشور رسماً عضویت در اتحادیه اروپا را تأیید کرد، اقدامی که با هشدار معاون نخست‌وزیر روسیه مبنی بر پیامدهای اقتصادی جدی مواجه شد. این تغییر در روابط، ناشی از نگرانی‌های ایروان نسبت به بی‌توجهی مسکو به حاکمیت همسایگان و عقب‌نشینی از حمایت قره‌باغ است.

تنش‌زدایی در قفقاز و پایان نفوذ در آذربایجان

روابط روسیه با آذربایجان نیز به شدت تیره شده است. پس از عملیات پلیس روسیه علیه مهاجران آذربایجانی که منجر به تلفاتی شد، باکو واکنش قاطعی نشان داد:

تمامی فعالیت‌های فرهنگی روسیه متوقف شد، دفاتر خبرگزاری اسپوتنیک بازرسی و کارکنان آن بازداشت شدند و مواضع ضد روسی تشدید گردید.

نماد این تغییر تاریخی، امضای اعلامیه صلح میان نیکول پاشینیان (نخست‌وزیر ارمنستان) و الهام علی‌اف (رئیس‌جمهور آذربایجان) در کاخ سفید با میانجی‌گری ایالات متحده بود.

تقویت جبهه اروپا و افزایش هزینه‌های دفاعی ناتو

جنگ اوکراین، همبستگی اروپا با کی‌یف را افزایش داده و توان دفاعی کشورهای عضو ناتو را تقویت کرده است. تعهدات دفاعی جدیدی در اروپا شکل گرفته است:

کاهش واردات انرژی از روسیه و تحریم‌های گسترده، توان اقتصادی مسکو را محدود کرده است. حتی احزاب راست‌گرای پوپولیست اروپایی نیز مواضع خود را تعدیل کرده و از حمایت آشکار از روسیه فاصله گرفته‌اند.

کاهش نفوذ در خاورمیانه، آسیا و آفریقا

نفوذ روسیه تنها به اروپا محدود نشده و در سایر مناطق نیز شاهد افول هستیم. در سوریه، ناتوانی در تثبیت رژیم بشار اسد، جایگاه مسکو را تضعیف کرده است. در آفریقا، کشورهایی مانند مالی، نیجر و بورکینافاسو در حال بازنگری همکاری‌های خود با روسیه هستند.

کشورهای آسیای مرکزی نیز با افزایش تعامل با چین، ترکیه و کشورهای خلیج فارس، از نفوذ سنتی روسیه فاصله گرفته‌اند. اگرچه همکاری با پکن ادامه دارد، اما انگیزه‌های چین برای حمایت بی‌چون و چرا از مسکو کاهش یافته است.

چالش‌های داخلی و افول نرم در اروپا

هزینه‌های جنگ، شامل خروج نیروی انسانی متخصص (مانند برنامه‌نویسان و تکنسین‌ها)، تهدیدی جدی برای رشد بلندمدت اقتصاد روسیه محسوب می‌شود. این عوامل، همراه با محدودیت‌های سرمایه‌گذاری، آینده اقتصادی مسکو را با چالش مواجه کرده است.

در سطح افکار عمومی اروپا، گرایشات ضد روسی غالب است. حتی در میان احزاب راست پوپولیست، شاهد تعدیل مواضع هستیم:

1. ایتالیا: حمایت از ملونی و حزب «برادران ایتالیا» افزایش یافته و حمایت از حزب سالوینی (که پیش‌تر طرفدار پوتین بود) کاهش یافته است.
2. فرانسه: جوردن باردلا، جانشین لوپن، تجاوز روسیه را محکوم کرده و تلاش دارد متحدان ناتو را به حمایت از اوکراین ترغیب کند.
3. اتریش: این کشور بی‌طرف سابق، همکاری نزدیکی با ناتو آغاز کرده که با هشدار نظامی مدودف مواجه شده است.

در ایالات متحده، تغییر موضع اخیر ترامپ مبنی بر تأیید پیروزی نظامی اوکراین و توصیف روسیه به عنوان «ببر کاغذی»، می‌تواند نشان‌دهنده تغییر رویکردی مهم باشد. در نهایت، شکست‌های دیپلماتیک و نظامی روسیه، هشداری روشن است که عدم بازنگری در استراتژی‌ها، منجر به تحلیل بیشتر قدرت جهانی این کشور خواهد شد.