نهایی شدن حذف چهار صفر از پول ملی؛ ریال با جزء فرعی «قران» و دوره گذار ۵ ساله

مسیر پرفراز و نشیب حذف صفرها: از مجلس دهم تا دولت چهاردهم

سید شمس‌الدین حسینی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، در حاشیه جلسه علنی مجلس، به تشریح تاریخچه این مصوبه پرداخت. ریشه این طرح به سال ۱۳۹۹ و دولت دوازدهم بازمی‌گردد؛ جایی که مجلس دهم مصوبه‌ای برای اصلاح واحد پول ملی با هدف حذف چهار صفر و تغییر نام پول ملی از «ریال» به «تومان» و جزء فرعی از «دینار» به «قران» تصویب کرد.

شورای نگهبان در خرداد ۱۳۹۹ به این مصوبه ایراد گرفت؛ به‌ویژه به دلیل وجود عبارت «با رعایت تعهدات در قبال صندوق بین‌المللی پول» که ابهام‌برانگیز تلقی شد.

با وجود حذف عبارت مبهم توسط کمیسیون اقتصادی در مجلس یازدهم، مصوبه هرگز در صحن علنی مطرح نشد. نقطه عطف این فرآیند، تصویب قانون بانک مرکزی در سال ۱۴۰۲ بود که ماده ۱ قانون پولی و بانکی سابق را ملغی و ماده ۵۸ قانون جدید را جایگزین آن ساخت. این تغییر ساختاری، نیازمند بازنگری مجدد در مصوبه حذف صفرها بود.

تطبیق با قانون جدید و تعیین اجزای پول ملی

رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس تأکید کرد که در بازنگری نهایی، دو اقدام اساسی انجام شد:

• رفع ایراد شورا: تغییر عبارت «با رعایت تعهدات در قبال صندوق بین‌المللی پول» به «با رعایت تعهدات قانونی».
• تطبیق قانونی: انطباق مصوبه با ماده ۵۸ قانون بانک مرکزی ۱۴۰۲.

بر اساس قانون جدید، پول ملی همچنان «ریال» تعیین شد، اما جزء فرعی آن مسکوت مانده بود. مجلس دوازدهم با تصویب جدید، خلأ قانونی را پر کرد و هر ریال را معادل ۱۰۰ قران تعیین نمود. این اقدام، حذف چهار صفر را نهایی ساخت.

تغییرات جدید در ساختار پولی

در مصوبه جدید، بندی اضافه شد که بر اساس آن، ترتیبات اجرایی جایگزینی پول‌ها باید به تأیید هیئت عالی بانک مرکزی برسد؛ بندی که در مصوبه سال ۱۳۹۹ وجود نداشت.

جدول زیر خلاصه‌ای از وضعیت نام پول ملی در ادوار مختلف را نشان می‌دهد:

جدول زمانی اجرا: فرصت دو ساله و دوره گذار سه ساله

رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس تأکید کرد که این تغییر فوری اجرا نخواهد شد. بانک مرکزی دو سال فرصت دارد تا زمینه‌های لازم برای اجرا، شامل اطلاع‌رسانی عمومی و آماده‌سازی زیرساخت‌ها را فراهم آورد.

پس از این دوره دو ساله، یک دوره گذار سه ساله در نظر گرفته شده است. در این دوره، اسکناس‌های قدیم و جدید به‌صورت هم‌زمان در گردش خواهند بود تا مردم بتوانند بدون دغدغه به سازگاری با سیستم پولی جدید بپردازند.

اهداف کلیدی طرح حذف صفرها

اجرای این طرح با اهداف متعددی دنبال می‌شود که همگی بر تسهیل امور اقتصادی و بهبود ساختار پولی متمرکز هستند:

1. تسهیل معاملات روزمره: کاهش تعداد صفرها در محاسبات و مبادلات.
2. کاهش هزینه‌ها: صرفه‌جویی در هزینه‌های چاپ اسکناس‌های با ارقام بالا.
3. کاهش پیچیدگی‌ها: رفع مشکلات نرم‌افزاری، آماری و حسابداری ناشی از صفرهای متعدد.
4. تقویت وجهه بین‌المللی: ارتقای ارزش اسمی ارز در سطح جهانی.

در پایان، تأکید شد که این تجربه در بسیاری از کشورهای جهان با موفقیت همراه بوده و اجرای آن به‌صورت تدریجی و با اطلاع‌رسانی کامل، نگرانی‌های عمومی را برطرف خواهد ساخت.