کاهش مصرف میکروپلاستیک‌ها: از شستن برنج تا جایگزینی ظروف در آشپزخانه

شما نمی‌توانید آن‌ها را ببینید، اما صدها ذره ریز پلاستیکی در استیک شما وجود دارد. هنگامی که استیک در تابه داغ پخته می‌شود، این ذرات ناخواسته ذوب شده و به داخل بافت گوشت نفوذ می‌کنند و پس از سرد شدن دوباره جامد می‌شوند. این معضل تنها به گوشت محدود نمی‌شود؛ ما به طور مداوم و ناآگاهانه در حال مصرف این ذرات هستیم. این مهمان‌های ناخوانده، میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها هستند؛ ذراتی با ابعاد کمتر از ۵ میلی‌متر یا بین ۱ تا ۱۰۰۰ نانومتر. این گزارش به بررسی منابع اصلی ورود این آلاینده‌ها به رژیم غذایی و ارائه راهکارهای عملی برای کاهش مواجهه می‌پردازد.

گستره آلودگی: از غذا تا آب

میکروپلاستیک‌ها به عمق مواد غذایی مختلفی از جمله گوشت، تخم‌مرغ، سبزیجات و غلات نفوذ می‌کنند. حرارت پخت‌وپز عامل اصلی آزاد شدن این ذرات و ورود آن‌ها به بافت خوراکی‌ها است. منابع رایج آلودگی در محیط آشپزخانه شامل بسته‌بندی‌های پلاستیکی، تخته‌های خردکن و اسفنج‌های ظرفشویی هستند. این ذرات حتی از شیر آب خارج شده، از ظروف آشپزی جدا شده و به زرده تخم‌مرغ و بخش‌های داخلی گوشت و سبزیجات راه می‌یابند.

آمار نگران‌کننده مصرف

مطالعه‌ای که بر داده‌های ۱۰۹ کشور متمرکز بود، نشان داد که میزان پلاستیک مصرفی افراد در سال ۲۰۱۸، بیش از شش برابر میزان آن در سال ۱۹۹۰ بوده است. این آلودگی می‌تواند از طریق ریشه گیاهان یا مصرف خوراک آلوده توسط دام‌ها وارد زنجیره غذایی شود.

«در خانه شما راهکارهای ساده و قابل‌اجرایی زیادی وجود دارد که به راحتی می‌توان آن‌ها را انجام داد. احساس می‌کنم این کار به مردم حس کنترل بر زندگی‌شان می‌دهد.» - شیلا ساتیانارایانا، استاد بیماری‌های کودکان

راهکارهای کاهش مواجهه در مواد غذایی

برخی از منابع آلودگی غذایی با اقدامات ساده قابل مدیریت هستند. به عنوان مثال، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که شستن برنج می‌تواند میزان میکروپلاستیک‌های موجود را بین ۲۰ تا ۴۰ درصد کاهش دهد. شستشوی گوشت و ماهی نیز می‌تواند این میزان را کاهش دهد، هرچند حذف کامل میسر نیست.

چالش نمک و غذاهای فرآوری‌شده

نمک، به ویژه نمک دریا، به دلیل آلودگی در مراحل استخراج، حاوی میکروپلاستیک است؛ به‌طوری که در مطالعه‌ای بر روی ۳۹ برند، ۳۶ مورد آلوده بودند. کارشناسان توصیه می‌کنند تا حد امکان از مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده اجتناب شود، زیرا هرچه فرآوری بیشتر باشد، تماس با پلاستیک در کارخانه افزایش می‌یابد.

آب؛ منبعی جهانی

آب لوله‌کشی و آب بطری هر دو حاوی میکروپلاستیک هستند. مطالعه‌ای در بریتانیا نشان داد که تمام ۱۷۷ نمونه آب لوله‌کشی مورد آزمایش آلوده بودند. باز و بسته کردن درب بطری پلاستیکی می‌تواند ۵۵۳ ذره میکروپلاستیک در هر لیتر آب تولید کند. در صورت سالم بودن آب شیر، استفاده از فیلتر کربنی می‌تواند تا ۹۰ درصد میکروپلاستیک‌ها را حذف کند.

نقش ظروف و وسایل آشپزخانه

نگهداری غذا در پلاستیک، حتی قوطی‌های با پوشش پلاستیکی، منجر به آلودگی می‌شود. باز کردن بسته‌بندی پلاستیکی می‌تواند تا ۲۵۰ ذره میکروپلاستیک به ازای هر سانتی‌متر آزاد کند. همچنین، ظروف نچسب و تفلون در هر بار استفاده هزاران ذره پلاستیک آزاد می‌کنند.

فرسایش ابزارها

تخته‌های خردکن پلاستیکی منبع مهمی از آلودگی هستند؛ تخمین زده می‌شود که هر برش روی تخته، بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ ذره میکروپلاستیک تولید کند. تحلیل یک تخته قصابی نشان داد که تا پایان عمر مفید آن، حدود ۸۷۵ گرم از تخته فرسایش یافته است. اسفنج‌های ظرفشویی نیز با فرسودگی، هر گرم آن‌ها می‌تواند تا ۶.۵ میلیون ذره میکروپلاستیک آزاد کند.

جایگزین‌ها و ملاحظات

کارشناسان توصیه می‌کنند به جای دور ریختن هیجانی وسایل، بر روی وسایلی که علائم آسیب‌دیدگی (خط و خش، ذوب‌شدگی) دارند تمرکز شود و هنگام تعویض، جایگزین‌های بدون پلاستیک مانند شیشه و استیل ضدزنگ انتخاب گردند. اگرچه سیلیکون پایدارتر است، اما شواهد محکمی مبنی بر عدم آزادسازی میکروپلاستیک از آن وجود ندارد.

تأثیر حرارت و عوامل شیمیایی

حرارت، عامل تسریع‌کننده تجزیه پلاستیک است. گرم کردن غذا در مایکروویو به مدت سه دقیقه در ظروف پلاستیکی می‌تواند تا ۴.۲۲ میلیون ذره میکروپلاستیک و ۲.۱۱ میلیارد ذره نانوپلاستیک در هر سانتی‌متر مربع آزاد کند. همچنین، تماس پلاستیک با نمک و غذاهای پرچرب، میزان آزادسازی را افزایش می‌دهد.

میکروپلاستیک‌ها در بدن انسان

این ذرات به‌طور گسترده در بدن انسان یافت شده‌اند؛ به طوری که در مغز انسان مقداری معادل یک قاشق میکروپلاستیک تخمین زده شده است. این مواد در شریان‌ها، مغز، خون، جفت و بیضه‌ها شناسایی شده‌اند. اگرچه تأثیرات دقیق آن‌ها بر سلامت دستگاه گوارش هنوز در دست بررسی است، اما برخی دانشمندان معتقدند بخشی از این ذرات مستقیماً از بدن دفع می‌شوند.