تأکید معاون پیشگیری بهزیستی: مجازات کافی نیست؛ اعتیاد نیازمند رویکرد اجتماعی و پیشگیرانه است

طرح‌های جامع پیشگیری در محورهای مختلف

معاونت پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی، مأموریت خود را با رویکردی جامع و آینده‌نگر در سطوح مختلف جامعه دنبال می‌کند. این اقدامات شامل طرح‌های مشخصی است که برای پوشش‌دهی اقشار گوناگون طراحی شده‌اند:

• محیط‌های شهری و روستایی: اجرای طرح‌هایی نظیر «پازَک» و «پاترا».
• محیط‌های کاری: پیاده‌سازی طرح «کیان» برای کارمندان و کارگران.
• بسترهای رسانه‌ای: اجرای کارزارهای گسترده آگاهی‌بخشی و آموزشی در فضای مجازی.

فائقی تأکید کرد که هدف اصلی این برنامه‌ها، ارتقای سطح دانش عمومی و اصلاح باورهای نادرست است، زیرا معتقد است: «پیشگیری مؤثر، از ذهن و اندیشه آغاز می‌شود.»

پوشش فراگیر و مشارکت مردمی

برنامه‌های پیشگیرانه با هدف فراگیری همه اقشار جامعه، از کودکان و نوجوانان تا مدیران و معلمان، طراحی شده‌اند. این امر با بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی و مشارکت فعال سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) و تسهیلگران اجتماعی محقق می‌شود. هدف نهایی، ایجاد جامعه‌ای است که در آن پیشگیری به یک فرهنگ پایدار تبدیل شده باشد.

ابهام در آمار رسمی اعتیاد

در خصوص داده‌های آماری، معاونت پیشگیری بهزیستی اعلام کرد که تنها مرجع رسمی ارائه آمار، ستاد مبارزه با مواد مخدر است که بر اساس پیمایش‌های ملی اقدام می‌کند. نکته قابل تأمل این است که:

آخرین آمار رسمی منتشر شده مربوط به شیوع‌شناسی سال ۹۴ است که تعداد معتادان را ۲ میلیون و ۸۰۸ هزار نفر برآورد کرده است. از آن سال تاکنون، آمار رسمی جدیدی منتشر نشده است.

تحلیل چندبُعدی اعتیاد: فراتر از مجازات

در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود مجازات‌های شدید، اعتیاد در کشور افزایش می‌یابد، فائقی بر ماهیت چندبُعدی این پدیده تأکید کرد. وی عوامل زمینه‌ساز را شامل بیکاری، فقر، مشکلات خانوادگی، نبود نشاط اجتماعی و ضعف آموزش دانست.

به گفته وی، مجازات صرفاً می‌تواند در کوتاه‌مدت اثر بازدارنده داشته باشد، اما برای مقابله مؤثر، باید نگاهی جامع‌تر اعمال شود:

فائقی نتیجه گرفت: «مجازات لازم است اما کافی نیست؛» درمان اعتیاد نیازمند سیاست‌های هماهنگ اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است.

خطر «بی‌حسی» نهادها نسبت به آسیب اعتیاد

معاونت پیشگیری به اظهارات دبیر ستاد مبارزه با مواد مخدر مبنی بر بی‌حسی جامعه و دستگاه‌ها واکنش نشان داد. فائقی این «بی‌حسی» را به معنای عادی شدن مسئله اعتیاد و کاهش حساسیت عمومی نسبت به پیامدهای آن (اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی) تفسیر کرد.

این وضعیت منجر به کاهش اولویت‌بندی، کم‌رنگ شدن مطالبه مردمی و در نهایت، تخصیص بودجه ناکافی به اقدامات پیشگیرانه می‌شود. وی با انتقاد از این وضعیت تصریح کرد که بیشترین گروه هدف (افراد سالم) کمترین اعتبار را دریافت می‌کنند.

راهکارهای بنیادین برای کاهش آمار

به باور معاونت پیشگیری، مهم‌ترین اقدام، تغییر رویکرد از مقابله صرفاً انتظامی به رویکرد پیشگیرانه، درمان‌محور و اجتماعی است. این تغییر نیازمند اقدامات زیر است:

1. آموزش مهارت‌های زندگی: گنجاندن مهارت‌هایی نظیر کنترل هیجان و «نه گفتن» به رفتارهای پرخطر از دوران مدرسه.
2. توانمندسازی خانواده‌ها: آموزش برای تشخیص زودهنگام علائم خطر در فرزندان.
3. عوامل اجتماعی-اقتصادی: سرمایه‌گذاری جدی بر اشتغال‌زایی، کاهش فقر و ایجاد نشاط اجتماعی، زیرا بسیاری از گرایش‌ها ناشی از ناامیدی است.

در نهایت، فائقی خواستار هماهنگی همه دستگاه‌ها شد تا اعتیاد نه به عنوان یک جرم فردی، بلکه به عنوان یک آسیب اجتماعی قابل پیشگیری دیده شود.