تحلیل معاون وزیر: فقر مهارتی، بحران عمیق فلج‌کننده بازار کار ایران است

بحران فقر مهارتی: فلج‌کننده بازار کار

معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در یادداشتی تحلیلی، وضعیت مهارت در ایران را فراتر از مشکلات صرفاً اقتصادی دانسته و آن را به مثابه یک بحران عمیق معرفی کرده که توان بازار کار کشور را به شدت تضعیف نموده است. این یادداشت به طور خاص بر عدم هماهنگی ساختاری میان خروجی نظام آموزشی و نیازهای واقعی صنعت تمرکز دارد.

ناهماهنگی ساختاری و آمار تکان‌دهنده

نظام مهارتی کشور با دو معضل اساسی دست و پنجه نرم می‌کند: کمبود مهارت در نیروی کار و عدم تطابق جغرافیایی مهارت‌ها با تقاضای منطقه‌ای. این بدان معناست که حتی در مناطقی که نیروی ماهر حضور دارد، بازار کار مناسب برای جذب آن‌ها شکل نگرفته یا دسترسی به این منابع انسانی محدود است.

ارزیابی کارایی آموزش‌های فنی

آمارهای ارائه شده، عمق این شکاف را به وضوح نشان می‌دهند:

• تنها ۴۵ درصد از آموزش‌های مهارتی ارائه شده، با نیازهای واقعی بازار کار همخوانی دارند.
• نرخ کارایی آموزش‌های مهارتی تنها ۴۲ درصد است؛ به عبارت دیگر، کمتر از نیمی از این آموزش‌ها به اشتغال پایدار منجر می‌شوند.

نقش آموزش‌های تئوری و معضل دستمزد

یکی از موانع اصلی اشتغال، ماهیت آموزش‌های تئوری و غیرکاربردی است که منجر به انباشت دانش بدون مهارت عملی شده است. در مقابل، مدل‌های موفق جهانی مانند آموزش دوگانه (ترکیب کلاس درس و تجربه عملی) به عنوان راهکاری برای پر کردن این خلاء مطرح شده‌اند.

آموزش‌های تئوری، بدون ارتباط مستقیم با صنعت و بازار کار، هیچ فایده‌ای برای زندگی و کار افراد ندارد.

علاوه بر نظام آموزشی، بازار کار نیز مقصر است. دستمزدهای غیرمنصفانه انگیزه مهارت‌آموزی را کاهش داده و بسیاری از نیروهای ماهر را به سمت مشاغل نامرتبط یا مهاجرت سوق داده است که این امر چرخه آموزش-اشتغال را مختل می‌سازد.

راهکارهای پیشنهادی برای جهش مهارتی

برای مقابله با این چالش‌ها، راهکارهایی در قالب برنامه‌های توسعه‌ای و طرح‌های مشخص تعریف شده است:

نتیجه‌گیری: مهارت، حلقه مفقوده توسعه

بحران اشتغال در ایران ریشه در ترکیبی از مشکلات اقتصادی، ناکارآمدی نظام آموزشی، بی‌توجهی بازار کار به ارزش مهارت و ضعف سیاست‌گذاری کلان دارد. تا زمانی که هماهنگی میان آموزش و نیاز بازار، و همچنین عدالت در دستمزدها برقرار نشود و کیفیت اشتغال در اولویت قرار نگیرد، ایران با وجود پتانسیل نیروی انسانی فراوان، همچنان درگیر این بحران مهارتی باقی خواهد ماند.