نوبل پزشکی ۲۰۲۵ به کاشفان «سلول‌های T تنظیمی» رسید؛ گامی بزرگ در درمان سرطان و خودایمنی

مقدمه: ضرورت تنظیم سیستم دفاعی بدن

کمیته نوبل، جایزه معتبر فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۵ را به طور مشترک به «مری برانکو»، «فرد رامسدل» و «شیمون ساکاگوچی» اهدا کرد. این افتخار به دلیل اکتشافات بنیادی آن‌ها در مورد «تحمل ایمنی محیطی» (Peripheral Immune Tolerance) به آن‌ها تعلق گرفت؛ سازوکاری حیاتی که مانع از حمله سیستم ایمنی بدن به بافت‌های خودی می‌شود.

سیستم ایمنی بدن، روزانه در برابر هزاران عامل مهاجم میکروبی از ما محافظت می‌کند. با توجه به شباهت‌های ساختاری برخی میکروب‌ها به سلول‌های انسانی (نوعی استتار)، این پرسش مطرح بود که سیستم ایمنی چگونه مرز میان «خودی» و «غیرخودی» را تشخیص می‌دهد. پاسخ این پرسش در کشف نگهبانان اصلی سیستم ایمنی نهفته بود.

شناسایی نگهبانان سیستم ایمنی: سلول‌های T تنظیمی

برانکو، رامسدل و ساکاگوچی در تحقیقات خود، نقش محوری سلول‌های T تنظیمی (Treg) را آشکار ساختند. این سلول‌ها به عنوان ناظران اصلی عمل کرده و از فعال شدن بیش از حد یا حمله سلول‌های ایمنی به اندام‌های خودی جلوگیری می‌کنند.

«اوله کمپ»، رئیس کمیته نوبل، اظهار داشت: «اکتشافات آن‌ها برای درک ما از نحوه عملکرد سیستم ایمنی و این که چرا همه ما به بیماری‌های خودایمنی جدی مبتلا نمی‌شویم، تعیین‌کننده بوده‌اند.»

این کشف، درک علمی از تعادل ظریف ایمنی را متحول ساخت و توضیح داد که چرا در حالت عادی، بدن دچار خودایمنی نمی‌شود.

مسیر کشف: از تیموس تا ژن Foxp3

گام اول: فراتر از تحمل مرکزی (۱۹۹۵)

شیمون ساکاگوچی در سال ۱۹۹۵، برخلاف دیدگاه غالب آن زمان که تحمل ایمنی را صرفاً ناشی از حذف سلول‌های مضر در غده تیموس (تحمل مرکزی) می‌دانست، نشان داد که سیستم ایمنی پیچیده‌تر است. او گروهی از سلول‌های ایمنی ناشناخته را کشف کرد که وظیفه محافظت در برابر بیماری‌های خودایمنی را بر عهده داشتند.

گام دوم: رمزگشایی ژنتیکی (۲۰۰۱)

در سال ۲۰۰۱، مری برانکو و فرد رامسدل به کشف مهم دیگری دست یافتند. آن‌ها علت آسیب‌پذیری یک گونه خاص از موش‌ها در برابر بیماری‌های خودایمنی را بررسی کردند و دریافتند که این موش‌ها دچار جهش در ژنی به نام «Foxp3» هستند. آن‌ها همچنین اثبات کردند که جهش در معادل انسانی این ژن، منجر به بروز بیماری خودایمنی شدید «IPEX» می‌شود.

تکمیل پازل: ارتباط ژن و سلول

تنها دو سال پس از آن، ساکاگوچی توانست این دو کشف را به یکدیگر پیوند دهد. او ثابت کرد که ژن Foxp3 دقیقاً رشد و عملکرد همان سلول‌هایی را که در سال ۱۹۹۵ شناسایی کرده بود، کنترل می‌کند. این سلول‌ها، که امروزه به عنوان سلول‌های T تنظیمی شناخته می‌شوند، وظیفه نظارت بر سایر سلول‌های ایمنی و تضمین تحمل بافت‌های خودی را دارند.

پیامدهای بالینی و درمانی

اکتشافات این سه دانشمند، بنیان حوزه تحمل محیطی را پایه‌گذاری کرد و تأثیرات عمیقی بر پزشکی مدرن گذاشت. این یافته‌ها مستقیماً به توسعه درمان‌های نوین برای دو حوزه مهم پزشکی منجر شده است:

• درمان سرطان: با تنظیم دقیق پاسخ ایمنی.
• درمان بیماری‌های خودایمنی: با سرکوب پاسخ‌های مخرب.

علاوه بر این، این دانش پتانسیل کمک به پیوند موفق‌تر اعضای بدن را نیز فراهم آورده است. در حال حاضر، چندین مورد از درمان‌های مبتنی بر این یافته‌ها در مراحل آزمایش‌های بالینی قرار دارند و امید به آینده‌ای بدون عوارض خودایمنی را افزایش داده‌اند.