عقب‌نشینی ناگهانی قیمت دلار پس از ثبت قله تاریخی؛ آیا نرخ واقعی ۹۲ هزار تومان است؟

مسیر نزولی دلار: از قله ۱۱۷ هزار تومانی تا کف ۱۱۱ هزار تومانی

رشد شتابان نرخ ارز در روزهای ابتدایی مهرماه ۱۴۰۴، فضای روانی بازار را به گونه‌ای تحت تأثیر قرار داد که بسیاری از فعالان، عبور قیمت از مرز ۱۲۰ هزار تومان را محتمل می‌دانستند. با این حال، در یک حرکت معکوس طی سه روز، شاهد افت چند هزار تومانی نرخ بودیم.

این عقب‌نشینی سریع، نتیجه ترکیبی از اقدامات بانک مرکزی در تأمین و عرضه اسکناس مورد نیاز بازرگانان و مدیریت معاملات بازار دوم عنوان شده است. علاوه بر این، بخش قابل توجهی از افزایش قیمت‌ها که ناشی از خریدهای هیجانی بود، پس از عبور از مرز ۱۱۷ هزار تومان فروکش کرد. در حال حاضر، نرخ دلار در نیمه کانال ۱۱۱ هزار تومان تثبیت شده که به عنوان کف جدید بازار تلقی می‌شود.

بررسی ادعای رئیس بانک مرکزی: ارزش بنیادی ۹۲ هزار تومانی

محمدرضا فرزین، رئیس‌کل بانک مرکزی، اخیراً اعلام کرد که نرخ واقعی دلار ۹۲ هزار تومان است. این اظهارنظر در فضای مه‌آلود بازار و با توجه به بی‌اعتمادی عمومی، چندان مورد پذیرش قرار نگرفت.

نرخ واقعی یا «ارزش بنیادی» دلار بر اساس شاخص‌های کلان اقتصادی نظیر تفاوت تورم داخلی و خارجی، تراز تجاری، ذخایر ارزی و نقدینگی محاسبه می‌شود. قیمت دلار در مرکز مبادله ارز و طلا نیز دقیقاً همین رقم اعلام شده است.

به نظر می‌رسد هدف رئیس‌کل بانک مرکزی، اشاره به سطح تعادلی دلار بوده است، نه لزوماً قیمتی که در بازار آزاد معامله می‌شود.

شکاف ۱۵ هزار تومانی: عوامل تفاوت نرخ بازار آزاد و نرخ بنیادی

در نیمه مهرماه ۱۴۰۴، شکافی حدود ۱۵ هزار تومانی بین نرخ بازار آزاد (۱۱۱ هزار تومان) و نرخ ادعایی بانک مرکزی (۹۲ هزار تومان) وجود دارد. سه عامل اصلی در تشدید این فاصله دخیل هستند:

• > انتظارات تورمی: فعالان اقتصادی بر اساس تجربیات گذشته، نگران جهش مجدد قیمت‌ها هستند که باعث می‌شود نرخ ارز در بازار آزاد از ارزش بنیادی فراتر رود.
• > تأثیرپذیری روانی: بازار ارز ایران به سرعت تحت تأثیر معاملات فردایی و جو روانی اخبار قرار می‌گیرد و این امر اختلاف نرخ را تشدید می‌کند.
• > ناترازی عرضه: حتی اگر نرخ ۹۲ هزار تومان مبنا باشد، حجم اسکناس عرضه‌شده به بازار برای پوشش تقاضا با این قیمت کافی نیست و تعادل بازار بر هم می‌خورد.

تأثیر نرخ ۱۱۱ هزار تومانی بر اقتصاد و کسب‌وکارها

کاهش چند هزار تومانی نرخ ارز، خبری مثبت تلقی می‌شود و می‌تواند جلوی رشد بیشتر قیمت کالاها را بگیرد. با این وجود، انتظار کاهش سریع قیمت کالاهای وارداتی یا مصرفی نباید داشت، زیرا اثر نرخ‌های بالاتر همچنان در بازار باقی است.

شرکت‌های واردکننده و تولیدکنندگان وابسته به ارز، همچنان با هزینه‌هایی در محدوده بالای ۱۱۰ هزار تومان دست و پنجه نرم می‌کنند. تثبیت نرخ در محدوده فعلی می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند، اما تداوم شکاف بین نرخ واقعی و بازار آزاد، هزینه‌های تولید را بالا نگه خواهد داشت.

دلار می‌تواند به زیر ۱۱۲ هزار تومان عقب‌نشینی کند اما بازگشت به محدوده ۹۲ هزار تومان در کوتاه‌مدت بعید است.

پیش‌بینی کوتاه‌مدت: اصلاح یا بازگشت به مبنای ۹۲ هزار تومان؟

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که بازار ارز وارد فاز اصلاحی شده است. با پیگیری رفتار دلالان در معاملات پشت خطی و نرخ دلار فردایی، کاهش بیشتر قیمت دلار محتمل به نظر می‌رسد.

اگر بانک مرکزی بر تداوم عرضه جدی اصرار ورزد، احتمال عقب‌نشینی دلار به زیر ۱۱۱ هزار تومان وجود دارد. با این حال، بازگشت به محدوده ۹۲ هزار تومان در کوتاه‌مدت بعید تلقی شده و نیازمند تحولات اساسی در سیاست‌های کلان ارزی خواهد بود. در حال حاضر، مردم عادی باید نرخ بازار آزاد را به عنوان قیمت مؤثر دلار بپذیرند.