ناپدید شدن یخچال‌های طبیعی: تصاویر مقایسه‌ای زوال سریع یخ‌ها و هشدار درباره بحران آب

شاهد عینی: خاطرات یخ ابدی در برابر واقعیت کنونی

ماتیاس هوس، مدیر پایش یخچال‌های طبیعی سوئیس (GLAMOS)، ۳۵ سال پیش برای اولین بار از یخچال رودن (Rhône Glacier) دیدن کرد. او آن زمان، یخ را تنها با پیاده‌روی کوتاهی از محل پارک خودروی والدینش توصیف می‌کند و از "احساس ابدیت" سخن می‌گوید. اما امروز، این مسیر نیم ساعت طول می‌کشد و منظره کاملاً دگرگون شده است. هوس می‌گوید: «هر بار که بازمی‌گردم، به یاد می‌آورم که یخچال در دوران کودکی من چگونه بود.»

این روایت، حکایت بسیاری از یخچال‌های سیاره ماست که به سرعت در حال عقب‌نشینی هستند. این رودخانه‌های یخی در اقلیمی به شدت خصمانه قرار گرفته‌اند که ناشی از گرمایش جهانی است.

آمار ذوب: مقیاس فاجعه در سال ۲۰۲۴

بر اساس گزارش اخیر سازمان هواشناسی جهانی، در سال ۲۰۲۴، یخچال‌های طبیعی خارج از صفحات یخی عظیم گرینلند و قطب جنوب، ۴۵۰ میلیارد تن یخ از دست دادند. این میزان معادل یک بلوک یخی به ابعاد ۷ کیلومتر ارتفاع، ۷ کیلومتر عرض و ۷ کیلومتر عمق است؛ حجمی که برای پر کردن ۱۸۰ میلیون استخر المپیک کافی است.

وضعیت بحرانی در آلپ

یخچال‌های سوئیس به طور خاص آسیب دیده‌اند. اندازه‌گیری‌های GLAMOS نشان می‌دهد که این یخچال‌ها در ۱۰ سال گذشته یک‌چهارم از یخ خود را از دست داده‌اند. پروفسور بن مارزئون از دانشگاه برمن تأکید می‌کند: «یخچال‌ها در سراسر جهان در حال ذوب شدن هستند.»

تا همین اواخر، از دست دادن ۲ درصد از یخ در یک سال برای یخچال‌شناسان آلپ «افراطی» تلقی می‌شد. اما سال ۲۰۲۲ این معیار را شکست و نزدیک به ۶ درصد از یخ باقی‌مانده سوئیس تنها در یک سال ذوب شد. این روند در سال‌های ۲۰۲۳، ۲۰۲۴ و اکنون ۲۰۲۵ نیز ادامه یافته است.

روایت بصری: تغییرات تاریخی ثبت‌شده در تصاویر

تصاویر ماهواره‌ای و زمینی، داستان زوال را روایت می‌کنند. یخچال رودن از سال ۱۹۹۰، زمانی که هوس برای اولین بار از آن بازدید کرد، تغییر کرده است؛ در محل پیشین یخ، اکنون دریاچه‌ای تشکیل شده است.

یخچال کلاریدن (Clariden Glacier) در شمال شرق سوئیس تا اواخر قرن بیستم تقریباً در تعادل بود، اما این قرن به سرعت ذوب شده است. برای یخچال‌های کوچک‌تر مانند یخچال پیزول (Pizol Glacier)، وضعیت وخیم‌تر بوده است؛ هوس اظهار تأسف می‌کند: «این یکی از یخچال‌هایی بود که من مشاهده می‌کردم، و اکنون کاملاً از بین رفته است.»

تصاویر قدیمی‌تر، عقب‌نشینی‌های چشمگیرتری را نشان می‌دهند:

• یخچال گریس (Gries Glacier): در طول قرن گذشته حدود ۲.۲ کیلومتر (۱.۴ مایل) عقب‌نشینی کرده و اکنون دریاچه‌ای بزرگ در محل انتهایی آن دیده می‌شود.
• یخچال پرس (Pers Glacier): که زمانی تغذیه‌کننده یخچال بزرگتر مورتراتش بود، اکنون دیگر به آن متصل نیست.
• بزرگترین یخچال آلپ، آلپ بزرگ (Great Aletsch): طی ۷۵ سال گذشته حدود ۲.۳ کیلومتر (۱.۴ مایل) عقب‌نشینی کرده و در محل سابق یخ، اکنون درختان روییده‌اند.

علل تاریخی و نقش انسان در تغییرات اخیر

یخچال‌ها به طور طبیعی در طول میلیون‌ها سال رشد و انقباض داشته‌اند، از جمله در دوره «عصر یخبندان کوچک» (قرون ۱۷ تا ۱۹). با این حال، عقب‌نشینی گسترده در آلپ از حدود ۱۸۵۰ آغاز شد که با صنعتی شدن و سوزاندن سوخت‌های فسیلی همزمان بود.

«هیچ تردیدی وجود ندارد که عقب‌نشینی‌های به ویژه سریع ۴۰ سال اخیر طبیعی نیستند. بدون گرمایش سیاره توسط انسان‌ها از طریق سوزاندن سوخت‌های فسیلی و انتشار دی‌اکسید کربن (CO2)، انتظار می‌رفت یخچال‌ها تقریباً پایدار باشند.»

پروفسور مارزئون تأیید می‌کند: «ما تنها در صورتی می‌توانیم این وضعیت را توضیح دهیم که انتشار CO2 را در نظر بگیریم.» نکته نگران‌کننده این است که این توده‌های یخی بزرگ برای تنظیم کامل با اقلیم گرم‌شده به دهه‌ها زمان نیاز دارند؛ به این معنی که حتی اگر دما فردا تثبیت شود، ذوب ادامه خواهد یافت.

آینده آب شیرین: از ذخیره‌گاه‌های طبیعی تا آسیب‌پذیری

تحقیقات اخیر در مجله Science نشان می‌دهد که اگر گرمایش جهانی به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطوح «پیش‌صنعتی» محدود شود، نیمی از یخ باقی‌مانده یخچال‌های کوهستانی جهان حفظ خواهد شد. در مسیر فعلی، با رسیدن به گرمایش ۲.۷ درجه سانتی‌گراد تا پایان قرن، سه چهارم یخ‌ها در نهایت از بین خواهند رفت.

این آب اضافی منجر به افزایش سطح دریاها می‌شود، اما از دست دادن یخ به طور خاص برای جوامع کوهستانی که به یخچال‌ها برای آب شیرین وابسته هستند، حاد خواهد بود. یخچال‌ها مانند مخازن عظیمی عمل می‌کنند که آب را در دوره‌های سرد جمع‌آوری و در تابستان‌های گرم آزاد می‌کنند.

بزرگترین آسیب‌پذیری در آسیا

در حالی که سوئیس با این چالش‌ها روبروست، پیامدها برای کوهستان‌های مرتفع آسیا، که به دلیل حجم یخ «قطب سوم» نامیده می‌شوند، بسیار عمیق‌تر است. حدود ۸۰۰ میلیون نفر در آنجا حداقل به طور جزئی به آب ذوب شده یخچال‌ها، به ویژه برای کشاورزی، وابسته هستند. این شامل حوضه بالایی رودخانه سند می‌شود که مناطقی از چین، هند، پاکستان و افغانستان را پوشش می‌دهد.

پروفسور هوک نتیجه‌گیری می‌کند: «اینجاست که ما بزرگترین آسیب‌پذیری را مشاهده می‌کنیم.» با این حال، او ابراز امیدواری می‌کند: «غم‌انگیز است، اما در عین حال توانمندساز است. اگر کربن‌زدایی کنید و ردپای کربن را کاهش دهید، می‌توانید یخچال‌ها را حفظ کنید. این در دستان ماست.»