برندگان نوبل پزشکی ۲۰۲۵: کشف «نگهبانان امنیتی» که مانع حمله سیستم ایمنی به بدن می‌شوند

برندگان و مبلغ جایزه

جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۵ به طور مشترک به شیمون ساکاگوچی از ژاپن و دو محقق آمریکایی، مری برانکاو و فرد رمزدل، تعلق گرفت. این سه دانشمند، مبلغ کل ۱۱ میلیون کرون سوئد (معادل ۸۷۰ هزار پوند) را با یکدیگر تقسیم خواهند کرد.

نقش کلیدی «نگهبانان امنیتی» سیستم ایمنی

این پژوهشگران موفق به شناسایی سلول‌های تنظیمی T (Regulatory T-cells) شدند که به عنوان «نگهبانان امنیتی» سیستم ایمنی عمل می‌کنند. این سلول‌ها وظیفه دارند بخش‌هایی از سیستم ایمنی را که پتانسیل حمله به بافت‌های سالم بدن را دارند، خنثی سازند.

"کشف آن‌ها برای درک عملکرد سیستم ایمنی و چرایی عدم ابتلای همه ما به بیماری‌های خودایمنی جدی، تعیین‌کننده بوده است."

— اوله کامپه، رئیس کمیته نوبل

مکانیسم دفاعی بدن و چالش‌های آن

سیستم ایمنی با استفاده از گلبول‌های سفید مجهز به گیرنده‌هایی با ترکیب‌های تصادفی، قادر به شناسایی و مقابله با هزاران نوع عفونت مهاجم است. با این حال، این تصادفی بودن منجر به تولید گلبول‌های سفیدی می‌شود که می‌توانند به بافت‌های خودی حمله کنند.

دانشمندان پیش‌تر می‌دانستند که بخشی از این سلول‌های مشکل‌ساز در غده تیموس (محل بلوغ گلبول‌های سفید) از بین می‌روند، اما کشف سلول‌های T تنظیمی، نقش حیاتی یک سیستم نظارتی فعال در سراسر بدن را آشکار ساخت.

کاربردها درمانی

این یافته‌ها تأثیر مستقیمی بر توسعه روش‌های درمانی جدید داشته است:

• بیماری‌های خودایمنی: در شرایطی مانند دیابت نوع یک، ام‌اس و آرتریت روماتوئید، این فرآیند نظارتی دچار نقص می‌شود. تحقیقات کنونی بر تقویت سلول‌های T تنظیمی متمرکز است.
• سرطان: در تومورها، سلول‌های T تنظیمی مانع از مبارزه بدن با توده سرطانی می‌شوند؛ لذا پژوهش‌ها بر کاهش تعداد این سلول‌ها در محیط تومور متمرکز شده است.
• پیوند اعضا: رویکرد مشابهی می‌تواند برای کاهش خطر پس زدن عضو پیوندی نیز مؤثر باشد.

جزئیات پژوهش‌های پیشگامانه

پروفسور شیمون ساکاگوچی با انجام آزمایش‌هایی بر روی موش‌هایی که تیموس آن‌ها برداشته شده بود و دچار بیماری خودایمنی شده بودند، نشان داد که تزریق سلول‌های ایمنی از موش‌های سالم می‌تواند از بروز بیماری جلوگیری کند و وجود یک سیستم پیشگیرانه را اثبات نمود.

مری برانکاو و فرد رمزدل نیز با بررسی یک بیماری خودایمنی ارثی در موش‌ها و انسان، به کشف ژنی مهم در عملکرد سلول‌های T تنظیمی دست یافتند.

تأثیرات گسترده بر سلامت

آنت گرین دلفین، رئیس انجمن فیزیولوژی بریتانیا، این دستاورد را نمونه‌ای «چشمگیر» از تأثیر تحقیقات بنیادی بر سلامت انسان دانست:

"کار پیشگامانه آن‌ها نشان داد که چگونه سیستم ایمنی توسط سلول‌های T تنظیمی کنترل می‌شود و از حمله اشتباهی به بافت‌های خودی جلوگیری می‌کند."