سراب نیلوفر کرمانشاه کاملاً خشک شد؛ زوال اکوسیستم در سایه برداشت‌های غیرمجاز

علل ریشه‌ای زوال سراب نیلوفر

خشک شدن سراب نیلوفر، که پیش از این نیز در سال‌های ۹۴ و ۹۷ به دلیل کاهش بارش‌ها آسیب دیده بود، این بار به نقطه پایان رسیده است. محمدحسین فلاحتی، رئیس اداره محیط زیست کرمانشاه، تأیید کرده است که این سراب اکنون کاملاً خشک شده است. این وضعیت، پرسش‌های اساسی را در مورد تأمین حقابه تاریخی سراب و کنترل برداشت‌های محلی مطرح می‌سازد.

نقش مخرب چاه‌های غیرمجاز

مهم‌ترین عامل انسانی در این فاجعه، برداشت‌های بی‌رویه و غیرمجاز از سفره‌های زیرزمینی در مناطق مجاور بوده است. این فعالیت‌ها منجر به کاهش شدید سطح آب زیرزمینی و قطع جریان طبیعی آب به سراب شده است. به گفته کارشناسان، زمانی که ورودی آب از میزان برداشت کمتر باشد، خشک شدن هر منبع آبی اجتناب‌ناپذیر است.

تأثیرات اقلیمی و هشدارهای پیشین

در کنار عوامل انسانی، کاهش محسوس بارندگی و تداوم خشکسالی‌های چندساله نیز به عنوان عاملی تشدیدکننده عمل کرده است. فلاحتی پیش‌تر در مرداد ماه هشدار داده بود که اگر سراب تا اوایل شهریور خشک نشود، با پایان فصل آبیاری و کاهش مصرف آب کشاورزی، احتمال بازگشت آب وجود دارد؛ هشداری که متأسفانه محقق نشد.

از دست رفتن میراث طبیعی و گردشگری

سراب نیلوفر صرفاً یک پهنه آبی نبود؛ بلکه یک اکوسیستم منحصربه‌فرد و قطب گردشگری منطقه محسوب می‌شد. از دست رفتن این سراب، به معنای نابودی یک هویت تاریخی و زیست‌محیطی است.

مرگ گل نیلوفر زرد

یکی از بزرگترین ضایعات، نابودی تنها گونه گل نیلوفر زرد دنیا در این سراب است. تلاش‌های فعالان محیط زیست، از جمله دانیال کهریزی، عضو هیئت علمی دانشگاه رازی، برای احیای این گل در سال ۱۴۰۱ بی‌نتیجه ماند، زیرا خشکی‌های مکرر مانع از تداوم حیات این گونه شد.

تأثیر بر گردشگری و اکوسیستم

این سراب که روزگاری عمقی بیش از ۲۵ متر داشت و یکی از جاذبه‌های اصلی گردشگری کرمانشاه بود، اکنون به طور کامل خشک شده است. این نابودی، حیات ده‌ها گونه جانوری و پرندگان بومی را نیز با تهدید جدی مواجه کرده است. پیش از این، خشک شدن تالاب هشیلان منجر به انقراض یک گونه سگ آبی در استان شده بود.

«سراب نیلوفر تنها یک جاذبه گردشگری نبود؛ زیستگاه طبیعی ده‌ها گونه جانوری، پرندگان بومی و گیاهان خاص منطقه بود که اکنون حیات آن‌ها با تهدید جدی مواجه است.»

چشم‌انداز احیا: تردیدها و راهکارها

رئیس اداره محیط زیست کرمانشاه بر امکان احیا تأکید کرده و از بررسی راهکارهایی نظیر تغذیه مصنوعی و کنترل دقیق برداشت آب در حوضه آبریز خبر داده است. با این حال، این اقدامات نیازمند همکاری بین‌بخشی و تأمین اعتبارات ملی است.

چالش اصلی: کنترل برداشت‌های غیرمجاز

کارشناسان نسبت به موفقیت طرح‌های احیا در شرایط فعلی ابراز تردید می‌کنند. آن‌ها معتقدند که تا زمانی که معضل اصلی، یعنی کنترل برداشت‌های غیرمجاز و مصرف بی‌رویه آب، حل نشود، هرگونه تلاشی برای احیای سراب‌ها در حد شعار باقی خواهد ماند.

وضعیت سایر سراب‌های کرمانشاه

این بحران تنها محدود به نیلوفر نیست؛ کرمانشاه بیش از ۱۰۰ سراب و تالاب دارد که بسیاری از آن‌ها، از جمله تالاب هشیلان، در معرض خطر جدی نابودی قرار دارند.