هشدار کارشناس زمین‌شناسی: فرسودگی زیرساخت‌ها و برداشت بی‌رویه، بحران آب و فرونشست زمین را تشدید کرده است

امیر شمشکی، مدیرکل دفتر زمین‌شناسی، مهندسی و زیست‌محیطی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور، در گفت‌وگویی صریح، بر لزوم تغییر رویکرد مدیریتی در مواجهه با بحران آب تأکید کرد و اظهار داشت که صرفه‌جویی‌های خانگی به تنهایی راهگشای این معضل ملی نیست. وی زیرساخت‌های فرسوده شهری و برداشت غیرمتعارف از منابع زیرزمینی را عوامل اصلی تشدیدکننده بحران دانست که نیازمند مدیریت کلان و فرابخشی است.

افت کیفیت آب شرب و فرسودگی زیرساخت‌های شهری

شمشکی با اشاره به وضعیت کلانشهرها، به‌ویژه تهران، به فرسودگی شدید شبکه آبرسانی اشاره کرد و پرسید: آیا نوسازی زیرساخت‌ها همگام با افزایش جمعیت و تغییر کاربری زمین صورت گرفته است؟ وی تأکید کرد که اگرچه کیفیت آب فعلاً در محدوده استاندارد شرب قرار دارد، اما نسبت به سه تا چهار دهه گذشته، افت محسوسی داشته و طعم و مزه آن قابل تشخیص است.

تغییر کاربری زمین در اطراف تهران و افزایش آلاینده‌ها در بالادست حوضه‌های آبریز، تصفیه آب با تجهیزات قدیمی را با هزینه‌ها و مشکلات قابل توجهی مواجه ساخته است.

این مقام مسئول با انتقاد از دوگانگی در رویکردها، بیان داشت: "نمی‌توانیم از یک طرف بگوییم مردم کمتر مصرف کنند، از طرف دیگر سیستم‌هایمان همچنان بر پایه زیرساخت‌های ناکارآمد گذشته باقی بماند." او رشد جمعیت تهران فراتر از ظرفیت آن و عمیق‌تر شدن چاه‌ها را نشانه‌ای از ادامه روند کاهش سطح آب‌های زیرزمینی دانست.

بحران فرونشست زمین و مدیریت جزیره‌ای

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مطرح شده، بحران فرونشست زمین بود که شمشکی آن را پدیده‌ای "انسان‌زاد" خواند که تبعات فاجعه‌باری در پی خواهد داشت. وی با اشاره به اینکه از سال ۱۳۸۳ تاکنون، زمان برای مطالعات اولیه گذشته است، از عدم وجود یک حرکت واحد و یکپارچه برای مهار این بحران انتقاد کرد.

وی تأکید کرد که مدیریت فرونشست فراتر از سطح وزارت نیرو است و نیازمند یک تیم متخصص با هدایت واحد است که بتواند فراتر از نهادهای موجود عمل کند و حتی مشارکت جامعه مدنی را در تصمیم‌گیری‌ها در بر گیرد.

تمرکز بر کشاورزی و بهره‌وری پایین

شمشکی بهره‌وری پایین در مصرف آب در بخش کشاورزی را مسئله اصلی کشور دانست. او معتقد است که حفظ سطح زیرکشت کافی نیست و باید به سمت تولید محصولات استراتژیک‌تر با مصرف آب کمتر حرکت کرد. برنامه‌ریزی برای صادرات محصولات آب‌بَر باید با در نظر گرفتن محدودیت‌های منابع آبی بازنگری شود.

وی با استناد به نقشه‌های تهیه شده، مناطقی مانند مشهد، قزوین، رفسنجان، کرج، اصفهان و شیراز را تحت فشار شدید فرونشست ناشی از تمرکز فعالیت‌های کشاورزی و صنعتی معرفی کرد.

لزوم اقدامات هدفمند و پایان دادن به روزمرگی

مدیرکل دفتر زمین‌شناسی، دولت مردان را به آغاز "حرکت جدید و چراغ‌روشن‌کننده" در مدیریت آب فراخواند و تأکید کرد که مسئله آب یک شوخی نیست و نیازمند هدایتگری قوی است.

وی راهکارهای جزئی مانند صرفه‌جویی خانگی را ناکافی دانست و بر ضرورت بودجه‌گذاری برای بهینه‌سازی سیستم‌های آبرسانی شهری و جلوگیری از نشت آب تأکید کرد. او خاطرنشان ساخت که فشار اصلی نباید بر مردم باشد، زیرا مصرف خانگی نسبت به کل مصرف کشور ناچیز است.

نقش سازمان زمین‌شناسی و چشم‌انداز آینده

شمشکی نقش سازمان متبوع خود را در تولید اطلاعات پایه زمین‌شناسی محیط آبخوان‌ها و مسرهای عبور آب برای مدیریت کمی و کیفی دانست، اما تأکید کرد که وظیفه مهندسی و اجرایی تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها بر عهده سایر دستگاه‌ها است.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که با اقدامات هماهنگ، معضل آب و بحران منابع زیرزمینی حل شود و به تبع آن، حجم گرد و غبار و سایر مشکلات زیست‌محیطی نیز کاهش یابد.