پیامدهای چندوجهی تعطیلی پنجشنبه‌ها؛ از صرفه‌جویی انرژی تا تحکیم خانواده و بلاتکلیفی اصفهان

آغاز یک سیاست کلان با پیامدهای ناخواسته مثبت

تعطیلی سازمان‌ها و نهادهای اجرایی در روزهای پنجشنبه تابستان، در ابتدا با هدف مدیریت بهینه مصرف انرژی، هماهنگی با سیاست‌های ملی در شرایط گرم سال، افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف برق در ساعات اوج بار اتخاذ شد. با این حال، پس از گذشت چند هفته، لایه‌های پنهان این تصمیم که صرفاً یک راهکار برای مقابله با ناترازی انرژی تلقی می‌شد، آشکار شد و مزایای اجتماعی و اقتصادی آن برجسته گردید.

مزایای چندوجهی تعطیلی پنجشنبه

این اقدام، فرصت‌های جدیدی را برای اقشار مختلف جامعه فراهم آورد که فراتر از صرفه‌جویی در مصرف برق بود:

• بهره‌مندی کارکنان: کارمندان فرصت یافتند تا از یک بازه زمانی دو روزه (پنجشنبه و جمعه) برای رسیدگی به امور شخصی و خانوادگی بهره‌مند شوند و طعم فراغت از کار را بچشند.
• رونق گردشگری: امکان برنامه‌ریزی برای مسافرت‌های کوتاه و دیدار با اقوام، منجر به رونق مناسبی در صنعت گردشگری و سفرهای داخلی شد.
• تسهیل امور خانواده: با توجه به تعطیلی مدارس در پنجشنبه‌ها، نگرانی والدین شاغل در خصوص مراقبت از فرزندان برطرف شده و امکان گردهمایی واقعی اعضای خانواده فراهم آمد.
• کاهش هزینه‌ها و افزایش چابکی اداری: این تعطیلی موجب کاهش هزینه‌های مصرف انرژی، حمل‌ونقل و خدمات پشتیبانی ادارات شد. همچنین، با مدیریت برنامه‌های مهم از طریق دورکاری و شیفت‌بندی، چابک‌سازی نظام اداری و ارتقاء بهره‌وری منابع انسانی محقق گردید.
• کاهش ترافیک: کاهش شلوغی مسیرهای پرتردد شهری در تعطیلات آخر هفته از دیگر مزایای مشاهده شده بود.

وضعیت نامشخص تعطیلی پنجشنبه در اصفهان

پس از پایان تابستان و آغاز پاییز، سخنگوی دولت اختیار تعطیلی پنجشنبه‌ها و تغییر ساعت کاری ادارات را به استانداران تفویض کرد. در پی این اقدام، نزدیک به ۲۰ استان کشور مجدداً سیاست تعطیلی پنجشنبه را از سر گرفتند. با این حال، وضعیت استمرار این تعطیلی در استان اصفهان همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و به موضوعی داغ تبدیل شده است.

در همین راستا، کارزاری با عنوان «درخواست تعطیلی پنجشنبه در استان اصفهان» برای جمع‌آوری امضا و انتقال به استاندار راه‌اندازی شده است. معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری اصفهان، ابراهیم معتمدی، اعلام کرد که تصمیم نهایی در جلسه روز سه‌شنبه «شورای تحول اداری» با حضور استاندار اخذ و متعاقباً اطلاع‌رسانی خواهد شد. این تصمیم‌گیری بر اساس شاخص‌های گوناگون و بررسی مزایا و معایب صورت خواهد گرفت.

تحلیل‌های تخصصی: روانشناسی، جامعه‌شناسی و خانواده

این تصمیم نه تنها از منظر مدیریتی، بلکه از دیدگاه‌های تخصصی نیز مورد بررسی قرار گرفته است:

ارزش‌گذاری بر کارکنان و نشاط روانی

هاجر براتی، روانشناس صنعتی و سازمانی دانشگاه اصفهان، تأکید کرد که تعطیلی پنجشنبه‌ها با کاهش استرس و خستگی شغلی، به افزایش کارایی و کیفیت عملکرد کارکنان کمک می‌کند. وی با استناد به پژوهش‌ها، اشاره کرد:

نتایج یک پژوهش علمی در سال ۲۰۱۹ نشان داد ۷۵ درصد کارکنانی که تجربه تعطیلات اضافی داشتند، افزایش معناداری در احساس سلامتی و رضایت شغلی خود گزارش کردند.

براتی افزود که این اقدام با ایجاد تعادل میان کار و زندگی، به تقویت روابط اجتماعی و بهبود سلامت روان منتهی می‌شود و کارکنان احساس می‌کنند که ارزش‌گذاری شده‌اند.

آثار جامعه‌شناختی و اقتصادی

امان‌الله باطنی، پژوهشگر اجتماعی، معتقد است دامنه آثار این تعطیلی گسترده‌تر از اهداف اولیه است. وی با انتقاد از رویکرد برخی استان‌ها در عدم تعطیلی، آن را یادآور «حکمرانی کاریکاتوری» دانست که در آن ناترازی میان حقیقت و واقعیت وجود دارد.

از منظر جامعه‌شناسی، باطنی تأثیرات مثبتی را برشمرد:

• رونق اقتصاد گردشگری: امکان تفریح دو روزه، موجب رونق بوم‌گردی و مسافرت‌های کوتاه و تقویت اقتصاد روستاها می‌شود.
• کاهش آسیب‌های اجتماعی: این تعطیلی می‌تواند بر کاهش نرخ تجرد جوانان روستا و همچنین افزایش سرانه مکالمه زوجین (که در حال حاضر تنها ۱۷ دقیقه در روز است) و کاهش طلاق عاطفی مؤثر باشد.

تعطیلات آخر هفته؛ میان‌بُر حفظ کیان خانواده

فرهاد بوستانی، پژوهشگر مطالعات فرهنگی و خانواده، تعطیلی پنجشنبه را در راستای راهبرد «خانواده‌محوری» دولت‌ها دانسته و تأکید کرد که موضوع «نشاط خانواده» و «چاره‌یابی فرسودگی شغلی» باید به اندازه ناترازی انرژی اهمیت یابد.

مطالبات مجلس و ضرورت عدالت اداری

در پی بلاتکلیفی موجود، حاکم ممکان، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس، تصریح کرد که این وضعیت نه تنها اعتماد مردم به مدیریت اجرایی را کاهش داده، بلکه زندگی روزمره را مختل کرده است. وی خواستار تصویب سریع‌تر موضوع تعطیلی پنجشنبه‌ها توسط مجلس شد تا عدالت در سراسر کشور جاری شود و تبعیض اداری میان استان‌ها برطرف گردد.

این لایحه پیش‌تر پس از بررسی ایرادات شورای نگهبان، برای بررسی مجدد به کمیسیون اجتماعی ارجاع شده بود.