اجرای طرح حذف چهار صفر از پول ملی رسماً آغاز شد؛ ریال واحد رسمی ماند و قِران جزء فرعی شد

پس از کش‌وقوس‌های فراوان و سال‌ها بحث کارشناسی، لایحه اصلاح قانون پولی و بانکی کشور در مجلس شورای اسلامی به تصویب نهایی رسید و بدین ترتیب، اجرای طرح حذف چهار صفر از پول ملی وارد مرحله عملیاتی شد. این مصوبه، ساختار نظام پولی کشور را برای دهه‌های آینده دستخوش تغییرات ساختاری خواهد کرد.

در جلسه علنی روز ۱۳ مهرماه ۱۴۰۴، نمایندگان مجلس با ۱۴۴ رأی موافق، ۱۰۸ رأی مخالف و ۳ رأی ممتنع، ایرادات شورای نگهبان به این لایحه را برطرف کردند تا این پروژه پس از ۱۸ سال انتظار، وارد فاز اجرایی شود.

جدول زمانی اجرای طرح: پنج سال تا تثبیت ریال جدید

بر اساس ماده واحده مصوب، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است طی یک بازه زمانی پنج ساله، فرآیند جایگزینی اسکناس‌ها و سکه‌های فعلی با نمونه‌های جدید را به اتمام برساند. این فرآیند به دو دوره مجزا تقسیم شده است:

در این دوره گذار سه‌ساله، مردم و فعالان اقتصادی فرصت خواهند داشت تا خود را با واحدهای پولی جدید تطبیق دهند. بانک مرکزی تأکید کرده است که در این مدت، نگرانی بابت تداخل در استفاده از اسکناس‌های قدیم و جدید وجود نخواهد داشت.

تعیین واحد پول رسمی و تعریف جزء فرعی جدید

یکی از نکات کلیدی مصوبه، حفظ ریال به عنوان واحد رسمی پول کشور است. برخلاف انتظارات عمومی، واحد تومان به عنوان واحد رایج پولی و مالی مورد تأیید قرار نگرفت.

برای مدیریت مقادیر خرد، جزء فرعی جدیدی با عنوان قِران تعریف شده است؛ هر ۱۰۰ قِران معادل یک ریال خواهد بود.

این تصمیم، ساختار محاسباتی خرد را تغییر می‌دهد و جایگزین تقسیمات پیشین می‌شود.

ساختار مدیریتی و جمع‌آوری ۱۰ میلیارد اسکناس

برای نظارت دقیق بر اجرای این طرح پیچیده، «ستاد ملی اصلاح پول ملی» با حضور مقامات عالی‌رتبه تشکیل خواهد شد. محمد شیریجیان، معاون سیاست‌گذاری پولی بانک مرکزی، اعلام کرد که کمیته‌های تخصصی در حوزه‌های فناوری اطلاعات، حسابداری و سیاست‌گذاری پولی نیز زیر نظر این ستاد فعالیت خواهند کرد.

یکی از اهداف مهم این طرح، کاهش هزینه‌های سنگین نظام پولی است. در حال حاضر، بیش از ۱۰ میلیارد و ۴۰۰ میلیون قطعه اسکناس در گردش است که هزینه‌های چاپ، حمل و نقل و نگهداری بالایی را تحمیل می‌کند. مأموریت کلیدی بانک مرکزی، جمع‌آوری تدریجی این حجم عظیم اسکناس و جایگزینی آن‌ها با واحدهای جدید است.

اثرات نمادین: احیای جایگاه ریال و کاهش بار روانی تورم

معاون سیاست‌گذاری پولی بانک مرکزی تأکید کرد که این اقدام، اساساً یک اصلاح ساختاری و نمادین است و تأثیر مستقیمی بر ارزش واقعی پول یا شاخص تورم ندارد. هدف اصلی، بازگرداندن ریال به جریان مبادلات روزمره است؛ چرا که در سال‌های اخیر، ریال عمدتاً تنها در اسناد حسابداری مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

اجرای موفق این پروژه، که سابقه مطالعاتی آن به سال ۱۳۸۶ بازمی‌گردد و اکنون پس از ۱۸ سال به نتیجه رسیده، نیازمند انضباط مالی دولت، کنترل تورم و نوسازی نظام بانکی است. تجربه جهانی نشان می‌دهد کشورهایی نظیر ترکیه، برزیل و روسیه نیز طرح‌های مشابهی را با موفقیت پشت سر گذاشته‌اند.