آغاز فاز اجرایی حذف چهار صفر از پول ملی؛ ریال باقی می‌ماند، قِران جایگزین جزء فرعی می‌شود

پس از کش‌وقوس‌های فراوان و سال‌ها بحث کارشناسی، لایحه اصلاح قانون پولی و بانکی کشور در مجلس شورای اسلامی به تصویب نهایی رسید و بدین ترتیب، اجرای طرح حذف چهار صفر از پول ملی وارد مرحله عملیاتی شد. این مصوبه، ساختار پولی کشور را برای پنج سال آینده دستخوش تغییرات اساسی خواهد کرد.

در جلسه علنی روز ۱۳ مهرماه ۱۴۰۴، نمایندگان مجلس با ۱۴۴ رأی موافق، ۱۰۸ رأی مخالف و ۳ رأی ممتنع، ایرادات شورای نگهبان به این لایحه را تأیید کردند. این مصوبه، بانک مرکزی را موظف می‌سازد تا طی یک دوره دو ساله مقدمات اجرایی را فراهم کرده و سپس در یک دوره گذار سه ساله، اسکناس‌ها و سکه‌های جدید را جایگزین سامانه‌های فعلی نماید.

جزئیات ساختار جدید پولی: ریال، تومان و قِران

یکی از نکات کلیدی این مصوبه، حفظ نام واحد رسمی پول کشور است. بر اساس قانون جدید:

• واحد رسمی پول کشور همچنان ریال باقی خواهد ماند.
• واحد تومان به عنوان واحد رایج پولی و مالی مورد تأیید قرار نگرفت.
• برای مقادیر خردتر، جزء فرعی جدیدی با عنوان قِران تعریف شده است؛ به طوری که هر ۱۰۰ قِران برابر با یک ریال خواهد بود.

جدول زمانی اجرای طرح: پنج سال برای گذار کامل

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است اجرای این طرح را در دو فاز زمانی مشخص پیش ببرد:

در طول دوره گذار سه ساله، مردم و فعالان اقتصادی فرصت خواهند داشت تا خود را با ریال جدید وفق دهند و نگرانی بابت تداخل استفاده از اسکناس‌های قدیم و جدید وجود نخواهد داشت.

ساختار مدیریتی و جمع‌آوری اسکناس‌های فعلی

برای نظارت دقیق بر اجرای این فرآیند، نهادهای مدیریتی ویژه‌ای تشکیل خواهند شد. محمد شیریجیان، معاون سیاست‌گذاری پولی بانک مرکزی، اعلام کرد که «ستاد ملی اصلاح پول ملی» با حضور مقامات عالی کشور تشکیل می‌شود.

در سطح بانک مرکزی نیز کمیته‌های تخصصی در حوزه‌های فناوری اطلاعات، حسابداری، سیاست‌گذاری پولی و اطلاع‌رسانی تشکیل می‌شود تا اجرای طرح در همه ابعاد فنی و نهادی دنبال شود.

یکی از مأموریت‌های حیاتی بانک مرکزی، مدیریت اسکناس‌های موجود است. در حال حاضر، بیش از ۱۰ میلیارد و ۴۰۰ میلیون قطعه اسکناس در گردش است که هزینه‌های سنگینی برای چاپ، حمل و نقل و نگهداری به نظام پولی تحمیل می‌کند. جمع‌آوری تدریجی این حجم از اسکناس و جایگزینی آن با واحدهای جدید، هدف اصلی این فاز اجرایی است.

اهداف ساختاری و روانی طرح

معاون سیاست‌گذاری پولی بانک مرکزی تأکید کرد که این اقدام، بیش از آنکه تغییری در ارزش واقعی پول ایجاد کند، یک اصلاح ساختاری و نمادین در نظام پولی است. هدف اصلی، احیای جایگاه ریال است که سال‌هاست در مبادلات روزمره کنار گذاشته شده و صرفاً در اسناد حسابداری به کار می‌رود.

اگرچه این اقدام مستقیماً بر شاخص تورم تأثیر نمی‌گذارد، اما انتظار می‌رود از نظر روانی، محاسباتی و افزایش شفافیت مبادلات، اثرات مثبتی بر بازارها و اعتماد عمومی بگذارد.

پیشینه ۱۸ ساله و تجربه جهانی

پروژه حذف صفر از پول ملی در ایران سابقه‌ای طولانی دارد؛ فاز مطالعاتی آن از سال ۱۳۸۶ آغاز شد و پس از تصویب در مجلس دهم (اردیبهشت ۱۳۹۹) و بازگشت از سوی شورای نگهبان، سرانجام در مهرماه ۱۴۰۴ به مرحله اجرا رسید. این پروژه پس از ۱۸ سال به نتیجه نهایی نزدیک شده است.

تجربه جهانی نشان می‌دهد که کشورهایی نظیر ترکیه، برزیل، آرژانتین، مکزیک، روسیه، تاجیکستان و رومانی نیز در نیم قرن اخیر طرح‌های مشابهی را با موفقیت اجرا کرده‌اند. کارشناسان معتقدند اجرای موفقیت‌آمیز این طرح در ایران، منوط به کنترل تورم، انضباط مالی دولت و نوسازی همزمان نظام بانکی خواهد بود.