تحلیل اقتصاددان: بحران شرط لازم توسعه است؛ آینده ایران در گرو تیم‌های اصلاح‌گر جوان

نظم دسترسی محدود و جایگاه فعلی ایران

الحسینی با استناد به نظریه نهادگرایی نوین، کشورها را به دو دسته «دارای نظم دسترسی محدود» و «دارای نظم دسترسی باز» تقسیم کرد. وی ایران را در حال حاضر در دسته اول قرار داد؛ وضعیتی که در آن دسترسی عمومی به منابع حیاتی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی محدود شده تا از بروز خشونت‌های گسترده جلوگیری شود.

«ایران از سال ۱۳۹۰ به بعد دیگر کشور در حال توسعه محسوب نمی‌شود و در رده کشورهای عقب‌مانده قرار گرفته است. با این حال، در کنترل خشونت، عملکرد بهتری نسبت به کشورهایی چون نیجریه یا افغانستان داشته‌ایم.»

این اقتصاددان پیش‌بینی کرد که تغییر وضعیت اقتصادی و سیاسی نیازمند چرخه‌ای حدود ۲۴ ساله (سه دوره هشت ساله) است. وی بحران را شرط لازم اما ناکافی برای این گذار دانست، زیرا بسیاری از کشورها به دلیل ارزان‌تر بودن حفظ ائتلاف‌های موجود، از اصلاحات ساختاری طفره می‌روند.

ویژگی‌های تیم‌های اصلاح‌گر و آگاهی عمومی

برای به سرانجام رساندن اصلاحات بنیادین، الحسینی سه ویژگی کلیدی را برای تیم‌های پیشرو برشمرد:

• نبوغ و خلاقیت در مواجهه با مسائل پیچیده.
• هوش و انگیزه بالا برای پیگیری اهداف بلندمدت.
• توانایی هزینه دادن و قبول ریسک‌های بزرگ در برابر وضعیت موجود.

وی معتقد است که آگاهی عمومی در ایران در سطح مناسبی قرار دارد و تیم‌های اصلاحی شکل گرفته‌اند، اما موفقیت آن‌ها منوط به کسب محبوبیت و حمایت کافی برای متقاعدسازی ائتلاف‌های مسلط در زمان بحران است.

درس‌هایی از تجارب جهانی: ترکیه، کره جنوبی و لهستان

الحسینی برای تبیین مسیر اصلاحات، به چند تجربه بین‌المللی اشاره کرد:

تجربه ترکیه و کره جنوبی

ترکیه در دهه ۱۹۹۰ با تورم ۶۸ درصدی و بی‌ثباتی‌های سیاسی، مسیر اصلاح را با رهبری فردی چون اردوغان آغاز کرد. در مورد کره جنوبی، وی تأکید کرد که پیش از ۱۹۹۰ تحت دیکتاتوری بود و پیشرفت آن نه با منابع نفتی، بلکه با غلبه بر فساد گسترده و بحران ارزی شدید دهه ۱۹۹۰ (که زنان کره‌ای موهای خود را صادر کردند) آغاز شد.

الگوهای اصلاح سریع

در میان کشورهای اروپای شرقی، لهستان به عنوان درخشان‌ترین نمونه در اجرای سریع و مؤثر اصلاحات معرفی شد، در حالی که مجارستان حدود ۱۵ سال از لهستان عقب‌تر است. گرجستان نیز به عنوان نمود افسانه‌ای اصلاحات ذکر شد.

در مقابل، تجربه ژاپن و آلمان پس از ویرانی، با مدیریت بازسازی تحت هدایت ائتلاف‌های خارجی (مشابه شرایط کنونی عراق) صورت گرفت.

بحران‌های کنونی ایران و راهکارهای پیشنهادی

این اقتصاددان وضعیت کنونی ایران را با بحران‌های چندگانه در حوزه‌های انرژی، ارز، بانکداری، سیاست خارجی، جنگ، فقر و رکود توصیف کرد و هشدار داد که امسال و سال آینده سال‌های بحرانی خواهند بود. وی تأکید کرد که کشورهای نفت‌خیز (به جز نروژ) توسعه نیافته‌اند و ایران نیز باید از بحران عبور کند.

الحسینی دو راهکار کلیدی برای کاهش فشار بر اقشار کم‌درآمد و حذف قاچاق سوخت ارائه داد:

1. نزدیک کردن قیمت‌ها به سطح واقعی.
2. توزیع سهمیه‌های قابل مبادله نفت و گاز مطابق با روندهای بین‌المللی، که ایران را از واردکننده به صادرکننده انرژی تبدیل می‌کند.

وی قاچاق سوخت را «احمقانه‌ترین نوع قاچاق» دانست که باید فوراً ریشه‌کن شود.

نگاه کارآفرینان و دبیر اتاق بازرگانی تبریز

در ادامه نشست، ساسان قلی‌پور، رئیس انجمن جوانان کارآفرین، بر نبود ثبات اقتصادی به عنوان بزرگ‌ترین معضل تأکید کرد. وی اشاره کرد که نوسانات شدید بازار ارز و عدم قطعیت، موجب شده برخی تولیدکنندگان ترجیح دهند مواد اولیه را انبار کنند تا اینکه تولید کنند.

جعفر محرم‌پور، دبیر اتاق بازرگانی تبریز، بر لزوم کنار گذاشتن مدل‌های سنتی مدیریتی تأکید کرد و گفت: «با روش‌ها و مسیرهای قدیمی نمی‌توان به اهداف و مقصدهای نو رسید.» وی بر لزوم حضور پرانرژی جوانان در ساختار تصمیم‌گیری تأکید کرد تا مسیر جدیدی برای اقتصاد رقم بخورد.