جدال اقتصاددانان: بورس ایران آینه اقتصاد است یا موتور محرک ناکام؟

رابطه میان بازار سرمایه و اقتصاد کلان همواره یکی از محورهای اصلی مناقشات میان اقتصاددانان بوده است. در حالی که گروهی بازار سهام را آینه‌ای تمام‌نما از وضعیت متغیرهای کلان اقتصادی می‌دانند، دسته‌ای دیگر معتقدند که بورس پتانسیل تبدیل شدن به موتور محرک رشد اقتصادی را داراست. با این حال، در فضای اقتصادی ایران، بازار سهام تاکنون نتوانسته است نقش حیاتی خود را در تأمین مالی بخش تولید ایفا کند.

ناکارآمدی بورس در تأمین مالی تولید

بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که حجم تأمین مالی صورت‌گرفته از طریق عرضه‌های اولیه (IPO) در مقایسه با منابعی نظیر تسهیلات بانکی، رقمی بسیار ناچیز است. کارشناسان معتقدند که نوسانات و رشد شاخص بورس در سال‌های اخیر، بیش از آنکه متأثر از رشد واقعی اقتصاد باشد، تحت تأثیر عواملی چون جهش نرخ ارز و سیاست‌های پولی بوده است.

موانع دستوری و محدودیت سودآوری

تحلیلگران، یکی از دلایل اصلی رکود و عدم کارایی بازار سرمایه را سیاست‌های دستوری دولت می‌دانند. این سیاست‌ها شامل مواردی چون تثبیت نرخ ارز نیما و قیمت‌گذاری اجباری است که مستقیماً بر سودآوری شرکت‌های بورسی تأثیر منفی گذاشته و آن‌ها را محدود ساخته است.

"تا زمانی که سیاست‌گذار اجازه ندهد متغیرهای اقتصادی بر اساس واقعیت‌های بازار عمل کنند و نرخ‌ها هماهنگ شوند، بورس از نقش‌آفرینی مؤثر در تأمین مالی باز خواهد ماند."

چشم‌انداز تبدیل شدن به موتور رشد

کارشناسان تأکید دارند که تنها در صورت آزادسازی عمل متغیرهای اقتصادی و هماهنگی نرخ‌ها با واقعیت‌های بازار است که بازار سهام می‌تواند به ابزاری کارآمد برای تأمین مالی بنگاه‌های اقتصادی و در نتیجه، شتاب‌دهنده رشد اقتصادی تبدیل شود. در غیر این صورت، بازار سرمایه همچنان به عنوان یک نهاد کوچک و کم‌اثر باقی خواهد ماند که به جای ایجاد هم‌افزایی، در تضاد و رقابت با بدنه اصلی اقتصاد قرار می‌گیرد.

خلاصه وضعیت فعلی بازار سرمایه:

• نقش بورس در تأمین مالی تولید: بسیار ناچیز در مقایسه با تسهیلات بانکی.
• عوامل اصلی تأثیرگذار بر شاخص: نرخ ارز و سیاست‌های پولی، نه رشد واقعی اقتصاد.
• موانع اصلی: سیاست‌های دستوری شامل تثبیت نرخ نیما و قیمت‌گذاری اجباری.
• نتیجه سیاست‌های دستوری: محدود شدن سودآوری شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس.