فریاد تشنگی سراب نیلوفر کرمانشاه؛ میراثی که زیر تیغ کشت‌های آب‌بر جان می‌دهد

تالاب‌هایی که زمانی مأمن پرندگان مهاجر و ریه‌های تنفسی شهر کرمانشاه بودند، اکنون در سایه بی‌تدبیری مدیریتی، سدسازی‌های غیرکارشناسانه و تغییرات اقلیمی، در حال جان دادن هستند. سراب نیلوفر، نگین فیروزه‌ای غرب ایران، به نمادی هشداردهنده از بحران کم‌آبی تبدیل شده است؛ جایی که دیگر صدای پرندگان مهاجر به گوش نمی‌رسد و نسیم به جای موج بر سطح آب، بر خاک ترک‌خورده می‌وزد.

فرونشست زمین و تخلیه سفره‌های زیرزمینی

بحران کم‌آبی در کرمانشاه ابعاد گسترده‌ای یافته است؛ سطح ایستابی آب‌های زیرزمینی به عمق ده‌ها متر سقوط کرده است. کارشناسان محیط زیست تأکید دارند که تالاب‌هایی مانند نیلوفر و هشیلان، که حاصل تعادل هزاران ساله میان بارش و پوشش گیاهی بودند، قربانی سودجویی و مدیریت نادرست شده‌اند.

عوامل اصلی تخریب اکوسیستم

چرخه طبیعی این زیست‌بوم‌ها به دلیل اقدامات کشاورزی غیراصولی مختل شده است. کشت‌های دوم و سوم محصولات آب‌بر مانند ذرت و صیفی‌جات در حاشیه سراب‌ها، همراه با برداشت بی‌رویه از چاه‌های مجاز و غیرمجاز، سطح ایستابی آب را به شدت پایین آورده است. این اقدامات، حتی بارندگی‌های سنگین را نیز برای جبران ناکافی ساخته است.

"متأسفانه سودجویی عده‌ای با کشت محصولات آب‌بر و انجام کشت‌های دوم و سوم در حریم تالاب‌ها و سراب‌های استان، سطح ایستابی آب را به‌شکلی غیرقابل بازگشت کاهش داده است."

میراث فرهنگی در معرض خطر

مسئله خشک شدن سراب نیلوفر فراتر از یک دغدغه فنی است؛ این سراب نمادی از هویت، گردشگری و تاریخ مردم کرمانشاه محسوب می‌شود. تبدیل شدن این منطقه به زمینی خشک، تهدیدی جدی برای گونه‌های زیستی ارزشمند منطقه، از جمله گل نیلوفر آبی است که اکنون توان روییدن ندارد.

گستره بحران در استان

این روند تنها به سراب نیلوفر محدود نمی‌شود؛ دشت‌های اطراف تالاب هشیلان نیز در حال از دست دادن رطوبت هستند و خطر فرونشست زمین بسیاری از مناطق استان را تهدید می‌کند. معاون محیط زیست طبیعی کرمانشاه اعلام کرد که بیش از 50 درصد دلایل خشکی سراب‌ها ناشی از کشت‌های چندباره و فقدان نظارت مؤثر بر منابع آب است.

عوامل مدیریتی و نظارتی

عدم نظارت دقیق بر چاه‌های مجاز و رواج حفر چاه‌های غیرمجاز، وضعیت را وخیم‌تر کرده است. همچنین، عدم استفاده از تجهیزات هوشمند برای سنجش برداشت، پدیده‌ای چون آب‌فروشی را رقم زده که به شدت سفره‌های زیرزمینی را تخلیه می‌کند.

این فاجعه اکولوژیک، پژواکی از وضعیت تالاب‌های دیگر کشور، از ارومیه تا گاوخونی است. کارشناسان بر ضرورت مدیریت جامع منابع آبی و کشاورزی تأکید دارند، زیرا تداوم این روند، نابودی حیات اکولوژیک منطقه را در پی خواهد داشت، حتی اگر فصل بارندگی‌ها فرا برسد.