بحران انرژی ایران: وابستگی ۹۰ درصدی به گاز و ضرورت اصلاحات ساختاری در مصرف و بازار

وابستگی شدید به منابع فسیلی؛ یک استثنای جهانی

فشار فزاینده بر منابع انرژی کشور ناشی از سه عامل اصلی است: وابستگی شدید به نیروگاه‌های گازی، بهره‌وری پایین در تولید برق، و مصرف نامتوازن. این وضعیت، صنعت انرژی را در آستانه یک بحران جدی قرار داده است.

احمد ربانی، عضو هیئت‌مدیره گروه صنعتی مانا انرژی، در تحلیلی دقیق از وضعیت موجود، به تفاوت فاحش ساختار انرژی ایران با استانداردهای جهانی اشاره کرد:

در ایران، حدود ۹۰ درصد از کل برق تولیدی از طریق نیروگاه‌های گازی تأمین می‌شود. این در حالی است که کشورهای پیشرو در حوزه انرژی، از ترکیبی متنوع شامل انرژی‌های تجدیدپذیر نظیر خورشیدی و بادی، و همچنین منابعی چون انرژی اتمی و زمین‌گرمایی بهره می‌برند.

این تمرکز بر یک منبع واحد، آسیب‌پذیری سیستم را در برابر نوسانات عرضه و تقاضای گاز افزایش می‌دهد و مانع توسعه پایدار می‌شود.

موانع ورود بخش خصوصی و لزوم شفافیت بازار

یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی توسعه زیرساخت‌های انرژی، ساختار فعلی بازار برق است. به گفته ربانی، سوبسیدهای سنگین و تصدی‌گری دولت بر این بازار، شفافیت لازم را از بین برده و عملاً مانع ورود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی شده است.

برای برون‌رفت از این وضعیت و حل معضل ناترازی انرژی، اصلاحات ساختاری باید در اولویت‌های اصلی دولت قرار گیرد. این اصلاحات شامل موارد زیر است:

• اصلاح الگوی مصرف: هدایت مصرف‌کنندگان به سمت الگوهای بهینه‌تر.
• کاهش هدررفت: بهینه‌سازی شبکه‌های انتقال و توزیع.
• استانداردسازی تجهیزات: ارتقاء کیفیت و کارایی وسایل پرمصرف.
• افزایش بهره‌وری در صنایع: سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌مصرف.

مقایسه عملکردی: تولید بالا، درآمد پایین

در یک مقایسه عملکردی، وضعیت ایران با کشورهایی مانند ترکیه نشان‌دهنده عمق مشکل است. ربانی با اشاره به این مقایسه، نتیجه‌گیری مهمی را مطرح ساخت:

«هرچند ایران از نظر حجم تولید برق، از ترکیه پیشی گرفته است، اما به‌دلیل بهره‌وری پایین، سهم کمتری از درآمد ملی به این بخش اختصاص می‌یابد.» این تفاوت، شاهدی عینی بر ضرورت تغییرات بنیادین در سیاست‌گذاری‌های کلان انرژی کشور است.

در نهایت، حل بحران انرژی نیازمند یک رویکرد جامع است که همزمان بر تنوع‌بخشی منابع، افزایش کارایی و آزادسازی بازار تمرکز کند تا سرمایه‌های لازم برای تضمین آینده انرژی کشور جذب شوند.