روایتی از خاطرات میلسپو: تقابل با انحصارطلبان و محتکران در دوران اصلاح مالیه ایران

معرفی نویسنده و اثر

سرویس تاریخ «انتخاب» به بررسی گزیده‌ای از کتاب «ماموریت آمریکایی‌ها در ایران» می‌پردازد. این اثر که ترجمۀ حسین ابوترابیان است، در سال ۱۳۵۶ منتشر شده و حاوی خاطرات آرتور میلسپو، حقوقدان و کارشناس مالی آمریکایی است.

میلسپو که متولد مارس 1883 در میشیگان بود، دارای دکترای دانشگاه جانز هاپکینز و کارشناسی ارشد دانشگاه ایلینوی بود. سوابق او نشان می‌دهد که وی در دو دوره زمانی ۱۹۲۲-۱۹۲۷ و ۱۹۴۲-۱۹۴۵ برای اصلاحات مالیه به استخدام دولت ایران درآمد.

ائتلاف مخالفان در مجلس و منافع اقتصادی

میلسپو در خاطرات خود به تشریح جبهه مخالفان در مجلس وقت می‌پردازد. او گروه مخالف را متشکل از نمایندگانی با «مغز تجارتی»، سیاستمداران، بازرگانان، سودجویان سابق، انحصارطلبان و استعمارگران توصیف می‌کند که از سوی افراد بانفوذ الهام می‌گرفتند.

برانگیختن خشم مالکان و تجار

برنامه‌های مالیاتی و فعالیت‌های اقتصادی تیم میلسپو، دشمنی عده‌ای از مالکان عمده و تجار متنفذ را به همراه داشت. گزارش‌هایی مبنی بر صرف هزینه‌های هنگفت توسط این اشخاص برای مبارزه با هیئت حاکم به دست وی رسیده بود.

"بدنبال آنان انگلهای اقتصادی از انواع مختلف قرار داشتند؛ همچنین تعدادی از نمایندگان مجلس که از نقطه نظر سیاسی و منافع شخصی با خودمان دشمن ساخته بودیم _ کسانی که می خواستند به عنوان دلال مشاغل دولتی و اخذ امتیازات عمل کنند و مایل بودند «دستگاههای» ایالتی خود را حفظ نمایند."

حرص محتکران و مطالبات نظامی و سیاسی

بخش دیگری از مخالفت‌ها از سوی گروه‌هایی با انگیزه‌های متفاوت نشأت می‌گرفت. محتکران بزرگ و کوچک به دنبال کسب مجوز برای دزدی و ذخیره‌سازی کالاهای اساسی بودند.

نگاه محتکران به ذخایر حیاتی

این گروه، حریصانه و بی‌تابانه به ذخایر استراتژیک کشور چشم دوخته بودند:

• ذخایر گندم
• ذخایر قند و شکر
• ذخایر چای، قماش و لاستیک

مخالفان سیاسی و دلایل نارضایتی

علاوه بر این، دار و دسته نظامی خواستار تخصیص بودجه‌های بیشتری به ارتش بودند. سیاستمداران حرفه‌ای که به طور متناوب پست‌های کابینه را اشغال می‌کردند، اغلب غیرصمیمی و گاهی علناً دشمن بودند.

دلیل اصلی این دشمنی، نظارت دقیق میلسپو بر هزینه‌ها و کارمندان بود که آزادی عمل این افراد را برای پیشبرد نقشه‌هایشان سلب می‌کرد. با این حال، میلسپو اذعان می‌کند که در میان مخالفان، افراد صمیمی و با حسن نیت نیز حضور داشتند که گاهی تحت تأثیر عوامل زیر قرار می‌گرفتند:

1. تبلیغات گمراه‌کننده
2. عوام‌فریبی ضد بیگانه و ناسیونالیستی
3. ترس بی‌جا از دیکتاتوری
4. نتیجه‌گیری‌های صادقانه اما کوته‌بینانه از کاستی‌های کار تیم اصلاحی