پیش‌بینی‌های نوبل شیمی ۲۰۲۵: از باتری‌های سبز تا میعانات بیومولکولی در وبینار انجمن شیمی آمریکا

تب هیجان جایزه نوبل بار دیگر در محافل علمی جهان اوج گرفته است. در آستانه اعلام رسمی برندگان، انجمن شیمی آمریکا و کارشناسان برجسته، طبق سنت سالانه، با برگزاری یک وبینار تخصصی، به تحلیل و پیش‌بینی نامزدهای احتمالی نوبل شیمی ۲۰۲۵ پرداختند. این مراسم در حالی برگزار می‌شود که جایزه نوبل شیمی قرار است روز چهارشنبه ۸ اکتبر اهدا شود؛ این در حالی است که پوشش خبری نوبل از دوشنبه ۶ اکتبر با فیزیولوژی یا پزشکی آغاز شده و روز سه‌شنبه ۷ اکتبر نیز برنده فیزیک معرفی گردید.

حوزه‌های کلیدی مورد توجه پیشگویان

بر اساس تحلیل‌های ارائه شده در این وبینار، سه حوزه اصلی بیشترین شانس را برای دریافت این جایزه ارزشمند دارند:

• باتری‌های سبزتر: پیشرفت‌ها در فناوری‌های ذخیره‌سازی انرژی.
• کاتالیز تک‌اتمی: نوآوری‌هایی که کارایی واکنش‌های شیمیایی را متحول کرده‌اند.
• میعانات بیومولکولی: کشف نقش این ساختارها در سازماندهی سلولی.

پنل تخصصی و چالش‌های نوبل

این وبینار با حضور بیش از ۳۰۰ شرکت‌کننده از سراسر جهان برگزار شد. کارشناسانی چون نیلز هانسون از دانشگاه هاینریش هاینه آلمان، جودی لوتکنهاوس از دانشگاه تگزاس A&M، انکور گوپتا از دانشگاه کلرادو بولدر و کاترین لی، عضو هیئت مدیره ACS، به ارائه دیدگاه‌های خود پرداختند.

نیلز هانسون در سخنرانی خود با عنوان «چگونه برنده جایزه نوبل نشویم»، دلایلی را برشمرد که کمیته نوبل برخی تحقیقات را شایسته این افتخار نمی‌داند و بحث را با این پرسش مهم به پایان رساند که آیا جوایز واقعاً به پیشرفت علم کمک می‌کنند یا خیر.

پس از این تحلیل‌ها، اعضای پنل به معرفی نامزدهای مورد نظر خود پرداختند. کاترین لی، جوئل هابنر، وتلانا موژوف و ینس هولست، توسعه‌دهندگان داروهای کاهش وزن و دیابت مبتنی بر هورمون «پپتید ۱ شبه گلوکاگون» را انتخاب کرد که این انتخاب با ۲۸ درصد آرای مخاطبان نیز همسو بود. لازم به ذکر است که هابنر و موژوف سال گذشته جایزه معتبر لاسکر را کسب کرده بودند که اغلب نشانه‌ای از شانس بالای نوبل تلقی می‌شود.

پیش‌بینی‌های نشریات تخصصی

نشریات علمی نیز نظرسنجی‌های خود را منتشر کرده‌اند. مجله ChemistryViews نتایج نظرسنجی خوانندگان خود را اعلام کرد که مجدداً بر یک نامزد مرد آمریکایی در حوزه بیوشیمی متمرکز بود:

• چی-هوی وانگ: بیوشیمیست، برای دو سال متوالی در صدر پیش‌بینی‌های این نشریه قرار گرفت.
• کارل دیسروث: مبتکر اپتوژنتیک، یکی دیگر از نامزدهای مورد اشاره توسط هانسون بود.

این در حالی است که C&EN، که سال گذشته برندگان نوبل شیمی (بیکر، هاسابیس و جامپر) را به درستی پیش‌بینی کرده بود، امسال پیش‌بینی کرد که جایزه به تحقیقات زیست‌شیمی یا بیوشیمی نخواهد رسید.

مدعیان حوزه مواد و محاسبات

شیمی‌دانان مواد و محاسباتی نیز از مدعیان جدی هستند. خوانندگان ChemistryViews، عمر کی. فرها و عمر ام. یاغی را برای پژوهش در حوزه چارچوب فلزی-آلی (MOF) شایسته دریافت جایزه دانستند. سایر نامزدهای برجسته شامل:

پیش‌بینی‌های مبتنی بر استناد بالا (Clarivate)

مؤسسه اطلاعات علمی Clarivate، که فهرست خود را بر اساس محققانی تهیه می‌کند که آثارشان بیش از ۲۰۰۰ بار استناد شده است (کمتر از ۰.۰۲ درصد مقالات)، سه نامزد اصلی خود را برای کشف «نقش میعانات بیومولکولی جدا از فاز در سازماندهی بیوشیمیایی سلول» معرفی کرد:

1. کلیفورد پی. برنگوین
2. آنتونی ای. هایمن
3. مایکل کی. روزن

کار این سه دانشمند، پدیده جداسازی فاز مایع-مایع (LLPS) را در سلول‌های زنده آشکار ساخت و درک جدیدی از سازماندهی بیوشیمی داخلی سلول‌ها بدون اتکا به غشاها ارائه داد. از سال ۲۰۰۲، ۸۳ برنده نوبل از فهرست منتشر شده این مؤسسه بوده‌اند.

فناوری‌های انرژی و کاتالیز

Clarivate دو نامزد دیگر را نیز معرفی کرد که مستقیماً با حوزه‌های پیش‌بینی شده مرتبط هستند:

ژان ماری تاراسکون: متخصص ذخیره‌سازی انرژی از کالج دو فرانس، به دلیل پیشرفت‌های اساسی در فناوری‌های باتری لیتیوم-یونی، از جمله توسعه باتری‌های نازک و انعطاف‌پذیر با جایگزین‌های پلیمری ضد نشت، مورد توجه است. وی در سال ۲۰۰۹ نشان لژیون افتخار فرانسه را دریافت کرده است.

تائو ژانگ: شیمیدان آکادمی علوم چین، به دلیل تثبیت مفهوم کاتالیز تک‌اتمی به عنوان یک تحول در کاتالیز ناهمگن، که کارایی واکنش‌های شیمیایی را به شدت بهبود بخشیده است.

ارتباط نوبل فیزیک با شیمی

نکته قابل توجه، پیوندهای قوی میان برندگان نوبل فیزیک امسال و حوزه شیمی است:

• دیوید دی‌وینچنزو و دنیل لاس: به خاطر ایده مدل محاسبات کوانتومی مبتنی بر اسپین الکترون‌ها (کیوبیت‌ها) در سال ۱۹۹۷.
• اوین ون دیشوک: اخترفیزیکدان مولکولی، به خاطر کارهای پیشگامانه‌اش در اخترشیمی و نقش مولکول‌ها در شکل‌گیری ستارگان.

تأکید بر دستاوردهای بیوشیمی در نظرسنجی‌ها

با وجود پیش‌بینی برخی کارشناسان مبنی بر عدم تکرار حوزه بیوشیمی، نظرسنجی ChemistryViews بر اهمیت چی-هوی وانگ برای کارهای پیشگامانه‌اش در سنتز کربوهیدرات‌ها تأکید کرد. همچنین عمر یاغی، پیشگام ایجاد MOFها و COFها، به عنوان یکی از مدعیان اصلی در شیمی شبکه‌ای معرفی شد.

در نهایت، جامعه علمی در انتظار ظهر روز چهارشنبه، ۸ اکتبر در استکهلم سوئد خواهد بود تا مشخص شود کدام یک از این محققان برجسته، مفتخر به کسب مدال نوبل شیمی ۲۰۲۵ خواهند شد.