خبر کامل
تحلیل دیپلمات پیشین: شرایط ایران پس از بازگشت تحریم‌های سازمان ملل بدتر شده است
تحلیل بازگشت تحریم‌های سازمان ملل: وضعیت کنونی ایران در سایه قطعنامه‌ها
بازگشت شش قطعنامه تحریمی شورای امنیت سازمان ملل متحد، ایران را به شرایط پیش از برجام بازگردانده است. این تحولات، پرسش اساسی را مطرح می‌سازد: تفاوت وضعیت کنونی ایران با دوران پیش از توافق هسته‌ای چیست و این تحریم‌ها چه ابعاد امنیتی و اقتصادی جدیدی را به همراه دارند؟ نصرت‌الله تاجیک، سفیر پیشین ایران در اردن، در گفت‌وگویی اختصاصی، ابعاد این چالش‌ها و راهکارهای داخلی و خارجی پیش رو را تشریح کرده است.
مقایسه تحریم‌های سازمان ملل و شرایط فعلی
برخلاف تصور رایج که اثر اقتصادی تحریم‌های سازمان ملل را کمتر از تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا می‌داند، تاجیک بر اهمیت جنبه امنیتی این قطعنامه‌ها تأکید می‌کند. او معتقد است که وضعیت کنونی ایران، به دلیل تحولات منطقه‌ای و کاهش انسجام داخلی، نسبت به زمان اعمال اولیه همین تحریم‌ها، بدتر شده است.
«شرایط ایران از برخی جنبه‌ها کمی خراب‌تر شده است، مخصوصاً با وضعیتی که اکنون به‌وجود آمده؛ چه در اثر تحولات خاورمیانه و چه به دلیل برخی مسائل داخلی، از جمله کاهش انسجام ملی.»
تحریم‌های سازمان ملل، ایران را ذیل فصل هفتم منشور قرار می‌دهد که مستقیماً با صلح و امنیت جهانی مرتبط است. این امر، تأثیرات غیرمستقیم و امنیتی قابل توجهی علاوه بر فشار اقتصادی مستقیم ایجاد می‌کند.
راهکارهای دوگانه: اصلاحات داخلی و دیپلماسی فعال
سفیر پیشین ایران، برای مقابله با این شرایط، دو مسیر اصلی را ضروری می‌داند:
۱. اصلاحات ساختاری و انضباط داخلی
تأکید اصلی بر نظم و انضباط مالی و اقتصادی در داخل کشور است. تاجیک معتقد است که میزان «ریخت‌وپاش‌ها» بیش از حد بوده و نیازمند ساماندهی علمی و منطقی است. اصلاحات در حوزه‌های زیر ضروری است:
- نظام اداری و مبارزه با فساد
- اقتصاد خرد و کلان
- ایجاد انسجام مدیریتی به جای تصمیم‌گیری‌های بخشی و پراکنده
افزایش وحدت داخلی، اجرای سیاست خارجی را تسهیل کرده و به تقویت سازوکارهای اقتصادی کمک می‌کند.
۲. دیپلماسی فعال و پیوند با اقتصاد جهانی
بخش دوم به سیاست خارجی، لابی‌گری، مذاکره و دیپلماسی فعال مربوط می‌شود. اگرچه تعامل با همسایگان مهم است، اما ایران به عنوان یک کشور نفت‌خیز، نمی‌تواند جایگاه خود در اقتصاد جهانی را نادیده بگیرد. در حال حاضر، اقتصاد ایران کوچک‌تر شده و نقش مؤثری در بازار نفت ندارد.
در مورد لغو تحریم‌ها، پیش‌بینی می‌شود که این امر در کوتاه‌مدت با سازوکارهای موجود، بعید باشد. لذا تمرکز باید بر کاهش آثار تحریم‌ها، به‌ویژه بر اقشار آسیب‌پذیر، از طریق سازوکارهای داخلی باشد.
درس‌هایی از گذشته و مسیر دیپلماسی
تاجیک به تجربه دهه شصت اشاره می‌کند که وزارت خارجه دارای یک ستاد اقتصادی برای هماهنگی ملی بود. او پیشنهاد می‌کند سازوکاری قوی‌تر برای هماهنگی اقتصادی داخلی ایجاد شود تا فشار مردمی بر حکومت کاهش یابد و تصمیم‌گیری‌ها با فراغ بال بیشتری صورت گیرد.
در مورد لزوم ادامه مذاکرات، او تأکید می‌کند که مشکلات با «توپ و تانک» حل نمی‌شوند و راهی جز دیپلماسی وجود ندارد، هرچند که این راه دشوار است.
تحلیل نقش جنگ اوکراین و روابط با روسیه
در خصوص تأثیر جنگ اوکراین بر فعال‌سازی مکانیسم ماشه، تاجیک معتقد است که هدف اصلی اروپا از ماندن در برجام، فعال‌سازی مکانیسم ماشه بود و این امر صرف نظر از تحولات اوکراین رخ می‌داد. او همکاری نظامی ایران و روسیه را «محدود» توصیف می‌کند و معتقد است بزرگ‌نمایی این همکاری توسط اوکراین، تلاشی برای جذب تسلیحات غربی بوده است.
در حال حاضر، به دلیل آلودگی فضا، کار زیادی از دست ایران در قبال اروپا برنمی‌آید و این موضوع به سطح همکاری نظامی با روسیه وابسته است.
چالش‌های دور زدن تحریم‌ها و نفت
در زمینه دور زدن تحریم‌ها، به‌ویژه در فروش نفت، تحقق روابط رسمی و علنی عملی نیست و احتمالاً بیشتر به ترتیبات «زیرمیزی» بازمی‌گردد. روش‌های دور زدن تحریم‌ها تکامل یافته‌اند، اما طرف مقابل نیز در بستن مسیرها هوشمندانه عمل کرده است.
راهکار نهایی، عزم ملی برای جدی گرفتن تحریم‌ها در رأس دستورکار همه سازمان‌ها و اتخاذ یک الگوی رفتاری جدید است تا با حداکثر دستاورد ممکن، مشکلات حل شوند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
