خبر کامل
تحلیل اقتصاددان: راه برونرفت از بحران پس از ماشه در گرو اصلاحات سیاسی و تکنرخی ارز است

تحلیل اقتصاددان برجسته: مکانیسم ماشه و ضرورت اصلاحات ساختاری داخلی در سایه تحریمها
در پی فعال شدن مجدد مکانیسم ماشه و بازگشت شش قطعنامه معلق شورای امنیت علیه ایران، بسیاری از مقامات دولتی و غیردولتی راهکارهایی برای تأمین معیشت مردم و بهبود شرایط اقتصادی ارائه کردهاند که عموماً بر نقشآفرینی بخش خصوصی متمرکز است. با این حال، دکتر محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان، در سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد هشدار میدهد که اتکا به بخش خصوصی بدون تغییرات بنیادین در نگرشهای سیاسی و اقتصادی، راه به جایی نخواهد برد و تأثیرات مکانیسم ماشه بسیار گستردهتر از تحریمهای ثانویه آمریکا خواهد بود.
تفاوت بنیادین تحریمهای سازمان ملل و آمریکا
بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد، که پس از برجام در سال ۱۳۹۴ معلق شده بودند، بار مضاعفی بر دوش اقتصاد کشور نهاده است. بسیاری تصور میکنند که چون تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا فعال بودهاند، تحریمهای سازمان ملل تأثیر چندانی نخواهند داشت. این دیدگاه مبتنی بر این فرض است که بنگاههای فاقد ارتباط با بازار آمریکا میتوانند به فعالیت خود ادامه دهند؛ مانند پالایشگاههای کوچک چینی که همچنان نفت ایران را خریداری میکنند.
اما وضعیت تحریمهای شورای امنیت متفاوت است. تمامی کشورهای عضو سازمان ملل موظف به اجرای این تحریمها هستند. اگرچه سازمان ملل قدرت اجرایی مستقیم ندارد، اما عدم تبعیت از مصوبات، فضا را برای کشور متخلف در داخل سازمان سختتر کرده و ممکن است مجازاتهایی تحت فصل هفتم منشور سازمان ملل اعمال شود. ایران که در ذیل این فصل قرار دارد، برای صلح جهانی خطرناک تلقی شده و تعلیق مجدد قطعنامهها در شرایط فعلی بسیار دشوار خواهد بود.
"مشکلات گسترده تحریمهای جدید، علاوه بر تحریمهای آمریکا و اروپا، کاملاً در حیطه مسئولان سیاسی است و روابط بینالملل کشور را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار خواهد داد."
اصلاحات داخلی؛ راهکاری مستقل از تحریمها
دکتر بهکیش تأکید میکند که رفع مشکلات ناشی از تحریمها در درجه اول نیازمند پیگیری راهحل در بستر سیاسی است، هرچند ابزارهای اقتصادی میتوانند در پیشبرد مذاکرات به کار روند. با این وجود، در فاصله پیگیریهای سیاسی، میتوان اصلاحات داخلی مهمی را اجرا کرد که تحریمها مانعی برای آنها نیستند:
- یکپارچهسازی بودجه کشور: تبدیل خزانههای متعدد تحت حاکمیت یک بودجه واحد برای بهبود سازماندهی مالی و تخصیص بهینه منابع.
- ادغام سازمانهای موازی: صرفهجویی در هزینهها و کاهش احتمالی کسری بودجه، که میتواند سرعت زایش نقدینگی و تورم را کاهش دهد.
- بازنگری قوانین مزاحم: هماهنگسازی سامانههای پراکنده و شناسایی و تصحیح قوانین دستوپاگیر کسبوکار برای فعالسازی اقتصاد.
- استقلال دانشگاهها: فراهمسازی بستر لازم برای رشد علمی کشور.
مسئله حیاتی تکنرخی کردن ارز
یکی از مهمترین اصلاحات مورد تأیید کارشناسان، تکنرخی کردن ارز است. اقتصاددان مورد بحث توضیح میدهد که این امر مستلزم آزادسازی عرضه و تقاضا در بازار ارز است؛ به طوری که بانک مرکزی به جای قیمتگذاری، سیاستهای خود را از طریق ابزارهایی مانند عملیات بازار باز اعمال کند.
نکته کلیدی: تکنرخی کردن ارز بدون ایجاد بازار رقابتی پایدار نخواهد بود. جامعه توان تحمل افزایش نرخ ارز برای کالاهای اساسی و دارو را پیش از افزایش درآمدهای خانوار ندارد. بنابراین، پیش از تکنرخی شدن، لازم است درهای تجارت، صنعت و خدمات باز شوند تا درآمد افراد افزایش یابد.
اقدامات کوتاهمدت ارزی
به عنوان گامهای کوچکتر، میتوان به یکسانسازی ارز نیمایی و توافقی با ارز آزاد اشاره کرد که میتواند به کاهش نرخ بازار کمک کرده و صادرکنندگان را تشویق نماید. این تدبیر به بازار عمق میبخشد و شرایط فعلی که در آن حداکثر ۲۰ درصد بازار نرخ را تعیین میکند، بهبود مییابد.
هشدار نهایی: هرگونه افزایش قیمت ارزهای ترجیحی برای کالاهای اساسی یا تغییر قیمت حاملهای انرژی (مانند بنزین) پیش از افزایش درآمد مردم، منجر به قیمتهای غیرقابل تحمل و بحرانهای غیرقابل کنترل خواهد شد.
راهحل اساسی: گشایش در تجارت و لغو تحریمها
راهکار بنیادین، باز کردن راه تجارت است تا تکنولوژی وارد شده و خلاقیتها و صنعت فعال شوند. این امر مستلزم یافتن راهی برای لغو تحریمهاست. تنها با باز شدن مسیر تجارت و صنعت و آمادهسازی بستر مقرراتی است که سرمایهگذاری آغاز شده، بخش خصوصی فعال میشود و مردم درآمد بهتری کسب میکنند تا بتوانند تغییرات قیمتی را تحمل نمایند. در غیر این صورت، کشور با مشکلات بسیار جدی مواجه خواهد شد.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
