تأکید سخنگوی شورای شهر تهران بر هزینه‌های انتقال پایتخت و پیشنهاد توسعه استانی

زمینه تاریخی و جهانی انتقال پایتخت

انتقال پایتخت، به معنای جابه‌جایی مرکزیت سیاسی، اداری یا اقتصادی یک کشور، تصمیمی است که اغلب در واکنش به فشارهای ساختاری مانند تمرکز بیش از حد جمعیت، ترافیک سنگین، آلودگی هوا و فرسودگی زیرساخت‌ها اتخاذ می‌شود. این روند در دهه‌های اخیر در کشورهایی چون برزیل، قزاقستان، نیجریه و مصر به منظور ایجاد توازن منطقه‌ای و کاهش فشار بر پایتخت‌های قدیمی مشاهده شده است.

در ایران، بحث انتقال پایتخت از تهران، به دلیل مشکلات زیست‌محیطی و زیرساختی حاد این شهر، سال‌هاست که در کانون توجه مسئولان و متخصصان قرار دارد. با این حال، این طرح ابعاد فنی و اقتصادی صرف ندارد؛ بلکه ابعاد اجتماعی، فرهنگی، امنیتی و سیاسی گسترده‌ای را نیز در بر می‌گیرد که آن را به یک موضوع پیچیده در عرصه تصمیم‌گیری ملی تبدیل کرده است.

مخالفت کارشناسی با جابه‌جایی کامل پایتخت

علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران، در اظهاراتی تأکید کرد که طرح انتقال پایتخت معمولاً در پی بروز هرگونه نقص یا مشکل در مدیریت شهری یا کشوری مجدداً مطرح می‌شود. وی با اشاره به وجود نظرات مخالف قوی کارشناسی و فنی، استدلال کرد که انتقال کامل جایگاه پایتخت از مرکز ایران به نقطه‌ای دیگر، با توجه به محدودیت‌هایی نظیر کمبود منابع آب و ملاحظات امنیتی، هزینه‌هایی بسیار فراتر از منافع احتمالی آن در پی خواهد داشت.

«بحث تمرکززدایی از مرکز، بحث درستی است و ما هم معتقدیم همه چیز نباید در پایتخت متمرکز باشد. اما اینکه جایگاه پایتخت از مرکز ایران به نقطه دیگری منتقل شود، با توجه به کمبود منابع آب، ملاحظات امنیتی و مسائل دیگر، هزینه‌های بسیار بیشتری نسبت به فایده‌های آن دارد.»

راهکار جایگزین: توسعه زیرساخت‌ها و تمرکززدایی غیرمستقیم

سخنگوی شورای شهر تهران، رویکرد جایگزین را در توسعه امکانات عمومی در تهران برای ارتقای زیست‌پذیری شهر برای تمامی اقشار، به‌ویژه طبقات فرودست و متوسط، دانست. وی همچنین بر لزوم توجه ویژه به مراکز استان‌ها، روستاها و مناطق خارج از پایتخت تأکید کرد تا از این طریق، ماندگاری جمعیت در آن مناطق افزایش یافته و تمرکز امکانات به‌صورت طبیعی به سایر نقاط کشور منتقل شود.

نادعلی راهکار عملیاتی دیگری را نیز مطرح ساخت که هدف تمرکززدایی را بدون نیاز به جابه‌جایی فیزیکی مرکزیت سیاسی دنبال می‌کند:

• باقی ماندن پایتخت در جایگاه فعلی.
• توسعه شعب و جایگاه‌های قوی‌تر برای برخی وزارتخانه‌ها و نهادهای رسمی در استان‌های مختلف.
• هدف‌گذاری برای پاسخگویی بهتر به مردم از طریق استقرار نهادها در سطح ملی.

این رویکرد، امکان دستیابی به هدف عدم تمرکز را بدون متحمل شدن هزینه‌های هنگفت و ریسک‌های امنیتی ناشی از انتقال کامل پایتخت فراهم می‌آورد.