معرفی ارقام زودرس و مقاوم به خشکی انگور در مرکزی؛ راهکار مقابله با تغییر اقلیم

تغییر اقلیم به عنوان یکی از مهم‌ترین معضلات حوزه باغبانی در استان مرکزی، آسیب‌های جدی و متعددی را به محصولات باغی وارد کرده است. محدودیت منابع آبی در مناطق خشک و نیمه‌خشک، تشدید تنش خشکی ناشی از گرمایش جهانی، وزش بادهای گرم و نوسانات دمایی شامل سرمای زودرس پاییزی و دیررس بهاری، کیفیت و کمیت محصولات را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، انگور به عنوان محصول شاخص استان، خسارات سنگینی را متحمل شده است.

آمار تولید و چالش تنوع ارقام

مظاهر یوسفی، از مسئولان مرکز تحقیقات کشاورزی استان، جزئیات وضعیت تولید انگور در استان مرکزی را تشریح کرد. این استان با دارا بودن ۱۷ هزار هکتار سطح زیر کشت، سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن انگور تولید می‌کند و در زمره تولیدکنندگان اصلی کشور قرار دارد. با این حال، متوسط عملکرد در سال‌های مختلف بین ۹.۵ تا ۱۰ تن در هکتار گزارش شده است.

یکی از موانع اصلی در توسعه صادرات، عدم تنوع ارقام کشت‌شده است. با وجود گستردگی ژرم‌پلاسم انگور در ایران، بیشترین سطح زیر کشت در استان مرکزی به رقم سفید بی‌دانه اختصاص دارد که این تمرکز، جایگاه استان را در بازارهای صادراتی تضعیف کرده است.

پروژه سرشاخه‌کاری؛ راهکار اقتصادی برای نوسازی

با توجه به هزینه‌های بالای جایگزینی کامل تاکستان‌های قدیمی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان مرکزی، پروژه سرشاخه‌کاری انگور را از سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ در شهرستان شازند به اجرا درآورده است. هدف این طرح، معرفی ارقام پرمحصول، زودرس و سازگار با شرایط منطقه به شیوه‌ای اقتصادی است.

معرفی ارقام جدید

در این راستا، دو رقم کلیدی معرفی شده‌اند که هر کدام مزایای قابل توجهی در مواجهه با چالش‌های اقلیمی دارند:

• رقم ترکمن ۴: این رقم زودرس بوده و قابلیت برداشت در اواخر مرداد و اوایل شهریور را دارد. برداشت زودهنگام، مشکل اصلی ضایعات ناشی از بارش‌های پاییزی را حذف می‌کند و قیمت بالاتری در زمان برداشت دارد.
• رقم آتوم رویال: این رقم برای مناطق معتدل گرم استان مناسب است و عملکردی بالغ بر ۳۵ تن در هکتار دارد که تقریباً ۳.۵ برابر متوسط عملکرد فعلی استان است.

تحقیقات بر روی پایه‌های مقاوم به خشکی

اقدام تحقیقاتی دیگری که در این مرکز دنبال شده، بررسی پایه‌های متحمل به خشکی برای پیوند ارقام عمده بی‌دانه استان است. استفاده از پایه‌هایی نظیر «چفته قزوین» به باغداران اجازه می‌دهد تا در کنار سیستم‌های آبیاری قطره‌ای، با انتخاب پایه‌های مقاوم، محصول بهتری را در شرایط خشکسالی برداشت کنند.

لزوم به‌روزرسانی دانش و سیستم‌های کشت

یوسفی تأکید کرد که اولین وظیفه باغداران، افزایش آگاهی و استفاده از دانش روز در مدیریت باغ‌ها است. وی اشاره کرد که استفاده از سیستم‌های کشت سنتی، یکی از دلایل اصلی مشکلات است. با این حال، هزینه‌های بالای راه‌اندازی سیستم‌های مدرن و تاکستان‌های نوین داربستی با آبیاری تحت فشار، مانع استقبال باغداران با مساحت‌های خرد و کوچک شده است.

آموزش و ترویج استفاده از سیستم‌های پرورش داربستی انگور در دستور کار احداث باغات جدید استان مرکزی قرار گرفته است، زیرا این سیستم‌ها می‌توانند به طور مؤثری در کاهش خسارات سرمازدگی کمک کنند.