تحلیل کارشناسان از مذاکرات شرم‌الشیخ: حماس فرصت بازسازی می‌خواهد و اسرائیل تحت فشار ترامپ

جزئیات هیئت مذاکره‌کننده و محورهای گفتگو

هیات حماس در این مذاکرات شامل خلیل‌الحیه و ظاهر جبارین است؛ دو مذاکره‌کننده‌ای که پیشتر در دوحه هدف حمله موشکی اسرائیل قرار گرفته بودند. ناظران مذاکرات اعلام کردند که محورهای اصلی دور اول شامل تبادل زندانیان و گروگان‌ها، برقراری آتش‌بس و تسهیل ورود کمک‌های انسانی به غزه بوده است. همزمان، کاخ سفید نیز اعلام کرد که تلاش‌ها برای تبادل زودهنگام اسرا و زندانیان فلسطینی جهت ایجاد حرکت رو به جلو در اجرای طرح پایان جنگ غزه ادامه دارد.

اظهارات ترامپ و نقش بازیگران منطقه‌ای

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، با ابراز خوش‌بینی اعلام کرد که "شانس بسیار خوبی برای رسیدن به توافق" وجود دارد و حماس با مسائل مهمی موافقت کرده است. وی همچنین مدعی دریافت "نشانه بسیار قوی از ایران" مبنی بر تمایل تهران به اجرای توافق شد.

به نظر می‌رسد طرح صلح ترامپ، حاصل فشارهای شدید کشورهای منطقه‌ای از جمله قطر و عربستان و دیگر کشورهای عربی و مسلمان بوده که با خشم رئیس‌جمهور آمریکا نسبت به حمله اسرائیل به حماس در دوحه تقویت شده است.

بر اساس گزارش‌ها، اهداف ترامپ فراتر از آزادی ۴۸ اسیر اسرائیلی و پایان جنگ غزه بوده و شامل حفظ رویای نزدیکی بزرگ میان اسرائیل و عربستان نیز می‌شود. تحلیلگران معتقدند فشار شخصی و دیپلماتیک ترامپ، نتانیاهو را که سابقه مذاکره با سه رئیس‌جمهور آمریکا را دارد، برای خروج از بحران تحت فشار قرار داده است.

فشارهای داخلی بر نتانیاهو و نقش میانجی‌ها

گفته می‌شود نتانیاهو تحت فشارهای ترامپ مجبور به پذیرش طرح ۲۰‌بندی شده و تلاش می‌کند چهره‌های رادیکال کابینه‌اش را مهار کند. حماس نیز ظاهراً برخی بندهای توافق را پذیرفته است. نقش حیاتی حمایت‌های منطقه‌ای و میانجیگری کشورهای عربی و ترکیه در حفظ روند مذاکرات و جلوگیری از فروپاشی آن مورد تأکید قرار گرفته است.

تحلیل کارشناسان: گام رو به جلو با شروط کلیدی

در همین راستا، با عبدالرضا فرجی‌راد، استاد ژئوپلیتیک، و حسن بهشتی‌پور، پژوهشگر روابط بین‌الملل، گفتگو شد:

تحلیل عبدالرضا فرجی‌راد: هدف نهایی، تغییر چهره خاورمیانه

فرجی‌راد پذیرش موقت طرح صلح توسط حماس را عاملی برای هموارسازی مسیر آتش‌بس دانست، اما تأکید کرد که ادامه بمباران‌های اسرائیل مانع تحقق کامل اقدامات حماس شده است. وی نقش ایران را راهبردی دانسته و معتقد است بیانیه مثبت وزارت خارجه ایران، آمریکا را به اهمیت تصمیم تهران پی برده است.

• نکات مثبت طرح ترامپ: خروج مرحله‌ای اسرائیل از غزه و نقش پررنگ کشورهای عربی در مدیریت پس از صلح.
• فشارها بر نتانیاهو: اعمال فشار از سوی ترامپ و مردم اسرائیل برای آزادی اسرا، که مخالفان نتانیاهو را به اصرار بر پذیرش طرح ترغیب کرده است.
• هدف بزرگ‌تر ترامپ: برقراری صلح در غزه به عنوان بستری برای تسریع توافقات عادی‌سازی روابط (ابراهیم) میان اسرائیل و اعراب.

فرجی‌راد همچنین احتمال داد که در صورت فروپاشی کابینه نتانیاهو، روند توافقات ابراهیم سرعت گیرد، زیرا کابینه جدید ذهنیت کمتری نسبت به اسرائیل در جهان عرب ایجاد خواهد کرد.

تحلیل حسن بهشتی‌پور: دشواری موقعیت اسرائیل و فرصت بازسازی حماس

بهشتی‌پور معتقد است پذیرش مشروط طرح توسط حماس، اسرائیل را در موقعیت دشواری قرار داده و اختلافات داخلی جناح‌های تندرو را آشکار ساخته است. وی چالش اصلی را دوران پس از آتش‌بس، به‌ویژه خروج کامل اسرائیل و نحوه تشکیل دولت انتقالی در غزه دانست.

بهشتی‌پور بر این باور است که حماس با پذیرش موقت طرح، فرصتی برای بازسازی و تثبیت موقعیت خود به دست آورده است. وی در مورد خلع سلاح حماس تصریح کرد:

خلع سلاح حماس منوط به خروج کامل اسرائیل از قلب غزه است؛ در غیر این صورت، حماس به دلیل حضور نیروهای اسرائیلی، بر ضرورت حفظ سلاح تأکید خواهد کرد، اما در شرایط موجود آماده پذیرش خلع سلاح است.

به گفته وی، بزرگ‌ترین مانع موفقیت مذاکرات، زیاده‌خواهی جناح‌های تندرو اسرائیلی است و اگر آمریکا بتواند این روند را مهار کند، احتمال دستیابی به توافق نهایی بسیار بالاست.