آیکون خبر

خبر کامل

هشدار کارشناس: ایران در خطر از دست دادن مرکزیت ترانزیتی در نظم نوین جهانی

هشدار کارشناس: ایران در خطر از دست دادن مرکزیت ترانزیتی در نظم نوین جهانی

تحلیل کارشناس اقتصاد بین‌الملل: فرصت‌های ژئوپلیتیک ترانزیت ایران در سایه تنش‌های جهانی

صمد محمدی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل، در گفت‌وگو با گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، بر اهمیت جایگاه راهبردی ایران در کریدورهای حیاتی شرق-غرب و شمال-جنوب تأکید کرد و هشدار داد که عدم بهره‌برداری کامل از این ظرفیت‌ها، فرصتی تاریخی را در نظم نوین جهانی از دست خواهد داد.

موقعیت راهبردی ایران در تقابل‌های ژئوپلیتیک

تحولات اخیر در عرصه بین‌المللی، به‌ویژه تغییر رویکرد روسیه از همکاری با غرب به تقابل نظامی و همچنین فشارهای استراتژیک آمریکا بر چین در مسیرهای دریایی، شرایطی جدید و فرصت‌ساز برای ایران فراهم آورده است. چین به دنبال مسیرهای زمینی جایگزین برای حفظ تجارت خود در صورت بروز تنش‌های احتمالی با ایالات متحده است، که این امر اهمیت موقعیت ترانزیتی ایران را دوچندان می‌سازد.

محمدی معتقد است که ایران می‌تواند از این موقعیت منحصربه‌فرد به‌عنوان چهارراه ترانزیتی دنیا بهره‌برداری کند. مهم‌ترین منفعت ایران برای اعضای سازمان‌هایی نظیر شانگهای و بریکس، همین موقعیت ژئوپلیتیک و عبور کریدورهای بین‌المللی از کشور است. فعال‌سازی این کریدورها می‌تواند وزن و جایگاه ایران را در این سازمان‌ها ارتقا داده و آن را به یک بازیگر موثر تبدیل سازد.

تأخیر در بهره‌برداری و زیرساخت‌های حیاتی

با وجود گذشت نزدیک به ۳۰ سال از طرح اولیه کریدور شمال-جنوب، ایران هنوز نتوانسته است از ظرفیت‌های کامل این مسیر بهره ببرد. این کریدورها فراتر از یک مسیر حمل‌ونقل ساده، یک فرصت تاریخی برای بهره‌برداری از موقعیت ژئوپلیتیک ایران در نظم نوین جهانی محسوب می‌شوند.

تکمیل زیرساخت‌های حیاتی نظیر ریل رشت–آستارا و جلفا، نه تنها منافع اقتصادی چشمگیری به همراه دارد، بلکه جایگاه سیاسی و امنیتی کشور را نیز به شکل قابل توجهی ارتقا خواهد داد.

چالش‌های ساختاری و ضعف مدیریتی داخلی

یکی از موانع اصلی، ساختار مدیریتی داخلی است. محمدی به شورای عالی ترابری اشاره کرد که از دوران پیش از انقلاب تشکیل شده اما هنوز نتوانسته مسائل اساسی ترانزیت را حل کند. وی تأکید کرد که وزارت راه به‌تنهایی قادر به پیشبرد این پروژه عظیم نیست، زیرا این حوزه نیازمند هماهنگی‌های گسترده دیپلماتیک، امنیتی و اقتصادی است.

در مقایسه، ساختار تصمیم‌گیری در روسیه برای پیگیری کریدور شمال-جنوب، که یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ترانزیتی این کشور است، از طریق نماینده ویژه در جایگاه معاون نخست‌وزیر انجام می‌شود، که نشان‌دهنده اهمیت راهبردی این موضوع برای شرکای کلیدی ایران است.

رقابت منطقه‌ای و نقش‌آفرینی رقبای غرب‌گرا

رقابت منطقه‌ای برای جذب ترانزیت و تلاش متقاضیان برای تنوع‌بخشی مسیرها، چالشی جدی است. چین در قالب طرح «یک کمربند–یک راه» مسیرهای متعددی را دنبال می‌کند، از جمله مسیر پاکستان-گوادر و مسیرهای آسیای مرکزی. در این میان، ترکیه به‌عنوان عضو ناتو و به نیابت از غرب، تلاش دارد با طرح‌هایی نظیر کریدور میانی از مسیر قفقاز، نقش محوری در مسیرهای ترانزیتی ایفا کرده و نقش ایران را کمرنگ سازد.

این کارشناس هشدار داد که ایران باید نگاهی ویژه به این رقابت‌ها داشته باشد، زیرا تلاش غرب و ترکیه بر محوریت‌بخشی به مسیرهای جایگزین متمرکز است.

ابعاد سیاسی و امنیتی ترانزیت؛ فراتر از اقتصاد

محمدی تأکید کرد که ترانزیت نباید صرفاً یک پروژه اقتصادی دیده شود، بلکه آورده‌های سیاسی و امنیتی قابل توجهی به همراه دارد:

  • افزایش نفوذ: تقویت ضریب نفوذ سیاسی ایران در سطح بین‌المللی.
  • امنیت ملی: تقویت امنیت ملی، زیرا هرگونه تهدید علیه ایران، منافع شرکای ترانزیتی را نیز به خطر می‌اندازد.
  • کاهش انزوا: کاهش فشارها و انزوای سیاسی؛ کشورهایی که به مسیر ایران وابسته می‌شوند، ناگزیر به تعامل بوده و در برابر تحریم‌ها موضع‌گیری خواهند کرد.

پیشنهادها برای فعال‌سازی حداکثری ظرفیت‌ها

برای بهره‌گیری سریع‌تر و حداکثری از این فرصت، راهکارهای زیر پیشنهاد شده است:

  1. ایجاد نهاد متولی فرابخشی: تشکیل یک نهاد متولی ترانزیت، ذیل معاون اول رئیس‌جمهور، برای فرابخشی کردن مدیریت ترانزیت در کشور.
  2. توسعه بدنه کارشناسی: لزوم شکل‌گیری بدنه تخصصی و کارشناسی قوی در این نهاد جدید.
  3. ابزار سیاست خارجی: بهره‌گیری از ترانزیت به‌عنوان ابزاری قدرتمند در سیاست خارجی برای تعامل، اعتمادسازی با همسایگان و ایجاد وابستگی متقاضیان.

در پایان، کارشناس هشدار داد: «اگر ایران منفعل بماند، دیگران جای خالی ما را پر خواهند کرد؛ اما اگر فعالانه عمل کنیم، می‌توانیم به مرکز اصلی تجارت و سیاست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شویم.»

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗