چالش‌های سامانه مدیریت انرژی و قاچاق ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر سوخت در روز

برنامه «میز اقتصاد» امروز به بررسی موضوع سامانه جامع مدیریت انرژی اختصاص یافت. در این برنامه، عبدالعلی رحیمی مظفری، رئیس مرکز امور نمایندگان مجلس، و احسان قاضی‌زاده هاشمی، نماینده مجلس، به تشریح وضعیت موجود و چالش‌های پیش‌رو در زمینه مدیریت مصرف و جلوگیری از قاچاق سوخت پرداختند.

رحیمی مظفری تأکید کرد که برای پایش لحظه‌ای وضعیت انرژی از استخراج تا مصرف نهایی، چه در بخش داخلی و چه خارجی، وجود یک سامانه مترینگ جامع ضروری است. وی افزود که اجرای این سامانه، مدیریت لحظه‌ای و شفافیت مالی را به همراه خواهد داشت و امکان آگاهی دقیق از میزان تولید و مصرف را فراهم می‌کند.

خلاء سامانه پایش لحظه‌ای و تکلیف قانونی وزارت نفت

رئیس مرکز امور نمایندگان مجلس با ابراز تأسف از نبود یک سامانه پایش لحظه‌ای برای مدیریت مصارف انرژی در کشور، به اقدامات اولیه اشاره کرد:

• سازمان برنامه و بودجه با همکاری وزارت نفت، حدود ۵۹۰ نقطه را برای تجهیز به سیستم میترینگ در اولویت قرار داده است.
• از این تعداد، تنها ۲۳۰ نقطه در شرکت ملی پخش ثبت شده است.

وی خاطرنشان کرد که طرح پایش لحظه‌ای زنجیره تأمین و توزیع فرآورده‌ها بر اساس بند «پ» ماده ۴۴ قانون برنامه پنج‌ساله هفتم توسعه آغاز شده است. بر اساس این قانون، وزارت نفت موظف به نصب سیستم‌های میترینگ جرمی و ایجاد سامانه مدیریت هوشمند انرژی در کل زنجیره تولید، انتقال و توزیع نفت خام، گاز و فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی کشور است.

تکلیف موضوع مترینگ طبق قانون بر عهده وزارت نفت است، اما خروجی این سامانه طبیعتاً مورد بهره‌برداری سازمان‌های مربوطه خواهد بود. ما با سازمانی (برنامه و بودجه) مواجه هستیم که هیچ برنامه‌ای ندارد و تمام بودجه‌ها را قفل می‌کند؛ مشکل ما یک سیستم تفکری در این سازمان است.

نقش میترینگ در مدیریت هوشمند انرژی

پویا معارفی، مدیر طرح میترینگ و پایش لحظه‌ای شرکت ملی پالایش و پخش، در این برنامه به تشریح جزئیات فنی پرداخت. وی توضیح داد که میتر وسیله‌ای برای اندازه‌گیری جریان سیال در فازهای مایع و گاز است و اندازه‌گیری در حوزه نفت و گاز شامل عمق‌سنجی مخازن ذخیره نیز می‌شود که روشی استاندارد جهانی است.

وی تأکید کرد که مبادلات نفتی داخلی کشور بر اساس روش‌های استاندارد جهانی و تأیید شده توسط سازمان ملی استاندارد انجام می‌شود. در مجموعه پالایش و پخش:

• نفت خام فرآوری شده به عنوان خوراک پالایشگاه‌ها دریافت می‌شود.
• فرآورده‌های اصلی (مانند بنزین و نفت و گاز) و فرآورده‌های ویژه صنایع پایین‌دستی تولید می‌شوند.
• انتقال فرآورده‌ها به ۳۱ استان کشور از طریق ۱۴ هزار کیلومتر خطوط لوله و ۳۷ منطقه دپو با ظرفیت ذخیره‌سازی ۱۴ میلیارد لیتر صورت می‌گیرد.

معارفی در خصوص ارتباط میترینگ با سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی گفت:

میترینگ به عنوان یک عضو کلیدی، اطلاعات معتبر و لحظه‌ای را با اندازه‌گیری دقیق به اتاق کنترل منتقل می‌کند تا میزان سیال عبوری به سامانه بالادست مدیریت هوشمند انرژی ارسال شود.

وضعیت تجهیزات اندازه‌گیری

از مجموع ۱۰۵۸ مخزن موجود در ۸۷ انبار شرکت ملی پخش، ۹۰۰ مخزن مجهز به سطح‌سنج اتوماتیک پیوسته هستند. همچنین، میترهای بازوهای بارگیری نفتکش‌ها نیز اطلاعات سوخت منتقل شده به جایگاه‌ها را به مرکز دیسپچینگ ارسال می‌کنند.

ابعاد قاچاق سوخت و راهکارهای مقابله

مدیر طرح میترینگ و پایش لحظه‌ای، اختلاف قیمت سوخت در ایران و کشورهای همسایه را عامل اصلی ایجاد زمینه قاچاق دانست.

معارفی به نتایج مثبت اقدامات اخیر اشاره کرد و گفت: با تطبیق داده‌های سامانه کارت هوشمند سوخت و اطلاعات پلیس راهور در دو ماه گذشته، ۵۳۰ هزار کارت سوخت نامعتبر شناسایی و از سرویس خارج شد که این اقدام منجر به صرفه‌جویی و پایش بیش از ۱.۳ میلیون لیتر بنزین در روز شده است.

انتقاد نماینده مجلس از عدم اجرای کامل سامانه‌ها

احسان قاضی‌زاده هاشمی، نماینده مجلس، در ارتباط تلفنی، قاچاق سوخت را یک «کار سازمان‌دهی شده» توصیف کرد که از طریق لوله، بستر دریا یا کنار بنادر کشور انجام می‌شود و متأسفانه هیچ‌گاه به صورت عملی جلوی آن گرفته نشده است.

وی از عدم اجرای کامل سامانه‌ها انتقاد کرد و راه‌اندازی سازمان بهینه‌سازی انرژی را یکی از راهکارهای مشخص شدن میزان مصرف انرژی در کشور دانست. قاضی‌زاده هاشمی افزود که اعتبار لازم برای تشکیل این سازمان دیده شده و جزو الزامات مجلس است، اما پس از گذشت یک سال و نیم هنوز اجرایی نشده است.

این نماینده مجلس همچنین به تناقض آمارهای مصرف انرژی اشاره کرد و گفت:

آماری که وزیر نیرو از تولید برق ارائه می‌دهد با آماری که از توانیر دریافت می‌کنیم متغیر است. ما متأسفانه با طیف گسترده‌ای از آمارها از دستگاه‌های مختلف روبرو هستیم. همه دستگاه‌ها به حکم قانون پاسخگوی اجرای احکام هستند و باید عزم بر شفافیت گذاشته شود.