تحلیل انفجار هیدروژن در دانشگاه تهران: واگذاری کار تخصصی به دانشجو، شکست مدیریتی بود

جزئیات حادثه و کانون اصلی خطا

حادثه انفجار سیلندر گاز هیدروژن در آزمایشگاه دانشکده فنی دانشگاه تهران، روز پنجشنبه دهم مهر ماه جاری در ساعت ۱۴:۱۰ دقیقه رخ داد. این انفجار که در طبقه همکف ساختمانی با کاربری آموزشی اتفاق افتاد، منجر به تخریب بخشی از دیوارها و پنجره‌های آزمایشگاه شد و متأسفانه یک دانشجو جان باخت و دانشجوی دیگری مصدوم گردید.

دکتر لیلا امیدی، عضو هیأت علمی گروه مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار دانشگاه علوم پزشکی تهران، عوامل اصلی این فاجعه را در دو محور اصلی خلاصه کرد:

• واگذاری کار تخصصی: سپردن وظیفه حساس تعویض کپسول به یک دانشجو (نیروی غیرتخصصی).
• نقص نظارتی: عدم وجود نظارت کافی بر اجرای فعالیت‌های ایمنی حساس.

"تعویض کپسول توسط دانشجو بدون دریافت هشدارها و آموزش‌های لازم یک شکست مدیریتی و نظارتی جدی است. این موضوع نشان‌دهنده نقص سازمانی و خطای کارشناسی است، چرا که اپراتور آزمایشگاه که باید این کار را انجام می‌داد، وظیفه خود را به فرد دیگری واگذار کرده است."

لزوم تفکیک وظایف و آموزش تخصصی

این متخصص حوزه HSE تأکید کرد که نقش دانشجو باید محدود به وظایف تخصصی مرتبط با پروژه باشد. وظایفی با حساسیت ایمنی بالا، نظیر تعویض سیلندر تحت فشار، باید منحصراً بر عهده کارشناس آزمایشگاه یا فردی باشد که آموزش‌های لازم و آشنایی کامل با پروتکل‌های استاندارد را کسب کرده است.

حساسیت سیلندرهای هیدروژن

دکتر امیدی به حساسیت ذاتی تجهیزات ذخیره‌سازی گاز هیدروژن اشاره کرد و بیان داشت که این سیلندرها به دلیل مستعد بودن در برابر آسیب‌هایی نظیر خوردگی، ترک و شکستگی، نیازمند توجه ویژه‌ای هستند. کارکنان فعال در این حوزه باید دوره‌های ایمنی عملی را از نهادهای تأییدکننده استانداردها بگذرانند و تجهیزات حفاظت فردی مناسب در دسترس باشد.

استانداردهای ایمنی مغفول مانده

تحلیل کارشناس ایمنی، فهرستی از پروتکل‌های حیاتی را نمایان ساخت که رعایت نشدن آن‌ها در این حادثه نقش داشته است. این الزامات باید بر اساس کدهای ملی رعایت شوند:

وی همچنین بر اهمیت اقدامات نگهداری پیشگیرانه (Preventive Maintenance) برای جلوگیری از خرابی‌های ناگهانی و پارگی سیلندرها تأکید کرد. نصب سیستم‌های هشداردهنده و دتکتور گاز به عنوان لایه‌های دفاعی، می‌توانست پیش از وقوع انفجار، افراد را مطلع سازد.

چالش ساختاری: نبود نهادینه‌سازی HSE

دکتر امیدی با انتقاد از وضعیت کلی ایمنی در مراکز آموزشی، به نبود یک ساختار سازمانی قوی اشاره کرد:

"نکته مهم در مورد دانشگاه‌های ما، نبود کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار است. تا زمانی که نقش کمیته حفاظت فنی و کارشناسان HSE به عنوان یک ساختار سازمانی نهادینه نشود و برای آن ردیف سازمانی خاصی در نظر گرفته نشود، این بخش نمی‌تواند نقش مؤثر خود را ایفا کند."

وی افزود که اتکا صرف به آموزش‌های تئوریک بدون اختصاص بودجه کافی برای حوزه ایمنی و پشتوانه اجرایی، بی‌تأثیر خواهد بود. تدوین الزامات قانونی و آیین‌نامه‌های استاندارد که مسئولیت افراد را مشخص کند، همراه با بازرسی‌های دوره‌ای و دریافت گواهینامه‌های ایمنی، گام‌های ضروری برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی است.

در پایان، این استاد دانشگاه ابراز امیدواری کرد که ایران با توجه به متخصصان تربیت‌شده در این حوزه، بتواند در تدوین استانداردهای ایمنی برای آزمایشگاه‌ها و مناطق پرخطر دانشگاهی، نقش پیشگام منطقه‌ای را ایفا نماید.