نوبل شیمی ۲۰۲۵ به سه دانشمند برای ابداع ساختارهای مولکولی انقلابی با فضاهای درونی بزرگ رسید

معماری مولکولی: کلید ساخت مواد نوین

این سه پژوهشگر با طراحی ساختارهای مولکولی منحصربه‌فردی که دارای حفره‌ها و فضاهای خالی قابل توجهی هستند، موفق به خلق موادی شدند که امکان حرکت آزادانه مولکول‌ها در درون آن‌ها فراهم است. کمیته نوبل تأکید کرد که این چارچوب‌ها، که به عنوان چارچوب‌های فلزی-آلی (Metal-Organic Frameworks) شناخته می‌شوند، انقلابی در مهندسی مواد ایجاد کرده‌اند.

هاینر لینکه، رئیس کمیته نوبل شیمی، این ساختارها را به شکلی ملموس توصیف کرد: «فضاهای داخلی این ساختارها مانند اتاق‌های یک هتل هستند که مولکول‌ها می‌توانند وارد آن شوند و دوباره خارج شوند.» این قابلیت کنترل‌شده برای جذب و رهاسازی مواد، اهمیت بنیادین این کشف را نشان می‌دهد.

کاربردهای عملی: از تصفیه فاضلاب تا جذب رطوبت

اهمیت این کشف تنها در تئوری باقی نمانده است؛ بلکه کاربردهای عملی گسترده‌ای در حوزه‌های حیاتی محیط زیست و انرژی دارد. این مواد جدید پتانسیل بالایی برای حل برخی از چالش‌های جهانی دارند:

• تصفیه محیط زیست: توانایی جداسازی مواد سمی از پساب‌ها و فاضلاب‌ها.
• مدیریت منابع آبی: قابلیت جذب مؤثر مولکول‌های آب از هوای بیابان‌های خشک.
• کاتالیز و ذخیره‌سازی: امکان عبور و تعامل انتخابی گازها و مواد شیمیایی از میان ساختار.

مسیر طولانی کشف و همکاری علمی

ریشه این دستاورد بزرگ به پژوهش‌های ریچارد رابسون در دهه ۱۹۸۰ میلادی بازمی‌گردد. این مسیر علمی، که نیازمند صبر و توسعه تدریجی در طول حدود ۱۵ سال بود، بر اهمیت همکاری‌های بلندمدت در علم تأکید دارد.

دوروتی فیلیپس، رئیس انجمن شیمی آمریکا، اظهار داشت: «شناخت علمی زمان‌بر است و نیاز به همکاری و دیدگاه‌های متفاوت چندین پژوهشگر دارد.»

این جمله بر این نکته تأکید می‌کند که پیشرفت‌های بزرگ علمی اغلب نتیجه تلاش‌های جمعی و ادامه‌دار هستند، نه صرفاً یک لحظه الهام ناگهانی.

توزیع جایزه نقدی

برندگان نوبل شیمی امسال، مبلغ کلی ۱۱ میلیون کرون سوئد را که معادل تقریبی ۱ میلیون و ۱۷۰ هزار دلار آمریکا است، به صورت مشترک دریافت خواهند کرد. این مبلغ، نشان‌دهنده ارزش جهانی این پیشرفت علمی است.

خلاصه اطلاعات جایزه