تحلیل کارشناس ایمنی از انفجار هیدروژن در دانشگاه تهران: شکست مدیریتی در واگذاری کار تخصصی به دانشجو

جزئیات حادثه و تلفات

حادثه انفجار سیلندر گاز هیدروژن در آزمایشگاه دانشکده فنی دانشگاه تهران، روز پنجشنبه دهم مهر ماه جاری، حوالی ساعت ۱۴:۱۰ رخ داد. این انفجار که در آزمایشگاهی واقع در طبقه همکف ساختمان آموزشی صورت گرفت، منجر به تخریب بخشی از دیوارها و پنجره‌ها شد.

متأسفانه در پی این رویداد ناگوار، محمدامین کلاته، دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد، جان خود را از دست داد. دو دانشجوی دیگر به نام‌های رضا پارسی و فاطمه کفاش نیز با آسیب‌هایی از ناحیه چشم به بیمارستان شریعتی منتقل شدند.

محمدامین کلاته، دانشجوی فوت شده، از نخبگان برجسته بود؛ او رتبه اول کارآموز برتر دانشگاه علم و صنعت در سال ۱۴۰۰، رتبه ۱۱ کنکور کارشناسی ارشد، و رتبه ۱۱ المپیاد کشوری مهندسی مواد و متالورژی را کسب کرده بود و ۶ مقاله علمی (شامل ۳ مقاله ISI) منتشر کرده بود.

ریشه‌یابی حادثه: خطای انسانی و نقص مدیریتی

دکتر لیلا امیدی، متخصص مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار، عوامل اصلی وقوع این فاجعه را در دو حوزه کلیدی شناسایی کرد:

• واگذاری کار تخصصی به نیروی غیرمتخصص: سپردن وظیفه حساس تعویض کپسول به دانشجو به جای کارشناس آموزش‌دیده، عامل اصلی بروز حادثه بود.
• نقص نظارتی: نبود نظارت کافی بر فعالیت‌های ایمنی حساس در آزمایشگاه‌ها، این شکست را رقم زد.

وی تأکید کرد که دانشجو باید صرفاً بر وظایف تخصصی مرتبط با پروژه تمرکز کند و فعالیت‌هایی با حساسیت ایمنی ویژه، مانند تعویض سیلندر تحت فشار، باید منحصراً توسط کارشناس آزمایشگاه یا فردی با آموزش‌های استاندارد انجام شود.

الزامات ایمنی برای مخازن تحت فشار

این محقق حوزه HSE با اشاره به حساسیت ذاتی سیلندرهای ذخیره‌سازی هیدروژن (به دلیل آسیب‌پذیری در برابر خوردگی، ترک و شکستگی)، رعایت دقیق پروتکل‌های ایمنی را ضروری دانست. مهم‌ترین الزامات ایمنی مورد تأکید عبارتند از:

1. مهار ایمن: سیلندرهای گاز فشرده باید با زنجیر یا مهار ایمن شوند.
2. زیرساخت استاندارد: استفاده از لوله‌کشی‌های استاندارد برای انتقال گاز.
3. سیستم‌های هشدار: نصب حسگرهای نشت گاز هیدروژن برای صدور هشدار فوری.
4. تهویه مناسب: وجود سیستم تهویه کافی برای جلوگیری از تجمع گاز در محیط.
5. نگهداری پیشگیرانه: اجرای مداوم Preventive Maintenance برای جلوگیری از خرابی‌های ناگهانی.

دکتر امیدی خاطرنشان ساخت که سیستم‌های هشداردهنده و دتکتورهای گاز می‌توانستند پیش از وقوع انفجار، افراد حاضر را مطلع ساخته و امکان تخلیه محل را فراهم آورند.

چالش‌های ساختاری و راهکارهای نهادینه‌سازی ایمنی

تحلیل کارشناس ایمنی فراتر از خطای فردی، به مشکلات ساختاری در دانشگاه‌ها پرداخت. وی نبود کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار را یک نقص مهم در ساختار دانشگاهی کشور دانست.

برای تقویت بنیادین ایمنی، راهکارهای زیر پیشنهاد شد:

در نهایت، این استاد دانشگاه ابراز امیدواری کرد که ایران با تکیه بر متخصصان تربیت‌شده، بتواند در تدوین استانداردهای ایمنی برای محیط‌های علمی و آموزشی به عنوان یک الگوی منطقه‌ای مطرح شود، مشروط بر آنکه حفظ ایمنی به عنوان یک اصل اساسی سازمانی پذیرفته شود.