خبر کامل
جنبش‌های اعتراضی نسل زد: قدرت شبکه‌های اجتماعی و چالش‌های پایداری تغییرات جهانی
نسل زد، نیروی محرکه اعتراضات جهانی: از ماداگاسکار تا پرو، موجی از خشم جوانان با تکیه بر شبکه‌های اجتماعی، دولت‌ها را به چالش کشیده است؛ اما کارشناسان نسبت به پایداری این جنبش‌های دیجیتال هشدار می‌دهند.
موجی از اعتراض‌های جوانان موسوم به «نسل زد» (افراد ۱۳ تا ۲۸ ساله) از مراکش و ماداگاسکار تا پاراگوئه و پرو، دولت‌ها را در سراسر جهان به چالش کشیده است. این نسل نارضایتی‌های خود را از طریق خیابان‌ها و شبکه‌های اجتماعی به نمایش می‌گذارند و خواهان تغییرات بنیادین هستند.
وجه اشتراک اصلی این جنبش‌ها، علاوه بر سن پایین شرکت‌کنندگان، اتکای شدید آنها به شبکه‌های اجتماعی برای جرقه زدن و حفظ نیروی محرکه است. با این حال، کارشناسان معتقدند که همین وابستگی دیجیتال می‌تواند بزرگ‌ترین نقطه ضعف این حرکت‌ها باشد و مسیر موفقیت آنها را با موانعی روبرو سازد.
نمونه‌های جهانی از خیزش‌های نسل زد
این اعتراضات در نقاط مختلف جهان نتایج ملموسی به همراه داشته است:
- در ماداگاسکار، اعتراضات علیه قطعی برق و آب منجر به انحلال دولت شد.
- در نپال، تظاهرات گسترده علیه فساد و خویشاوندسالاری، استعفای نخست‌وزیر را در پی داشت.
- در کنیا، نسل زد با حضور در خیابان‌ها و فضای مجازی، خواستار پاسخ‌گویی و اصلاحات دولتی شدند.
در پرو، درگیری‌هایی میان معترضان جوان و پلیس محافظ کنگره جمهوری در ۲۷ سپتامبر رخ داد که خشم از فساد مقامات و ناامنی فزاینده را نشان می‌داد. همچنین در اندونزی، کارگران روزمزد علیه کاهش مزایای رفاهی دست به اعتراض زدند.
اما شاید چشمگیرترین مورد، مراکش بود که شاهد بزرگ‌ترین تظاهرات ضد دولتی سال‌های اخیر بود. معترضان در این کشور به کیفیت پایین خدمات درمانی و آموزشی و همچنین هزینه‌های هنگفت ساخت ورزشگاه‌های جام جهانی اعتراض کردند.
شبکه‌های اجتماعی: بستر همبستگی و روایتگری
نقش شبکه‌های اجتماعی در این جنبش‌ها محوری بوده است؛ این فضاها بستری برای روایتگری، ایجاد همبستگی، هماهنگی تاکتیکی و یادگیری سریع از تجربیات سایر کشورها فراهم کرده‌اند.
به گفته جانجیرا سومباتپونسیری از موسسه مطالعات جهانی و منطقه‌ای آلمان، این حرکت‌ها ادامه‌دهنده «موج ۱۵ ساله اعتراض‌های جوانان با پیوندهای دیجیتال» هستند. این موج شامل رویدادهایی چون بهار عربی (۲۰۱۰-۲۰۱۱)، جنبش اشغال وال‌استریت (۲۰۱۱)، ایندیگنادوس در اسپانیا (۲۰۱۱-۲۰۱۲) و اعتراضات دموکراسی‌خواهی در تایلند (۲۰۲۰-۲۰۲۱)، سریلانکا (۲۰۲۲) و بنگلادش (۲۰۲۴) است.
«فساد ملموس‌تر می‌شود»: فناوری و شفافیت
استیون فلدستین، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی، ریشه این پدیده را تا «انقلاب دوم قدرت مردم» در فیلیپین (۲۰۰۱) که پیامک‌ها در آن نقش داشتند، می‌داند. او تأکید می‌کند که استفاده از فناوری برای بسیج جمعی جدید نیست، اما پیچیدگی فناوری امروز (تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، هوش مصنوعی) بسیج را آسان‌تر کرده است.
به گفته فلدستین، شیوه سازماندهی نسل زد بازتاب طبیعی نحوه ارتباط آن‌هاست؛ تصاویر و پست‌ها سریع‌تر پخش شده و حس همبستگی را تشدید می‌کنند.
آتنا شاران پره‌ستو، جامعه‌شناس دانشگاه ملی استرالیا، توضیح می‌دهد که شبکه‌های اجتماعی محتوای سبک زندگی را به مدرک سیاسی تبدیل می‌کنند.
وقتی از فساد در گزارش‌ها صحبت می‌شود، مفهومی انتزاعی است؛ اما وقتی مردم آن را در گوشی خود می‌بینند، فساد برایشان ملموس‌تر می‌شود. فاصله میان امتیازات طبقات ویژه و سختی‌های روزمره به نوعی توهین شخصی تبدیل می‌شود.
این پدیده در نپال با انتشار عکسی از پسر یک سیاستمدار در کنار درخت کریسمس ساخته‌شده از جعبههای برندهای لوکس، جرقه اعتراضات را زد. پره‌ستو اشاره می‌کند که این تجمل‌گرایی‌ها در فیلیپین مستقیماً با اختلاس سیاستمداران از بودجه پروژه‌های کنترل سیل مرتبط بود، در حالی که مردم در سیلاب‌ها جان می‌دادند.
شبکه‌های اجتماعی تبادل تاکتیک‌ها را نیز تسهیل کرده‌اند. معترضان تایلندی از تاکتیک «مثل آب باش» هنگ‌کنگ الهام گرفتند؛ روشی سیال که محل تجمع‌ها تنها لحظاتی پیش از برگزاری از طریق تلگرام اعلام می‌شد تا پلیس فرصت سرکوب پیدا نکند.
شمشیر دولبه: سرکوب و آسیب‌پذیری دیجیتال
در واکنش به اعتراضات آنلاین، دولت‌های اقتدارگرا به سانسور و زور متوسل شده‌اند. کارشناسان هشدار می‌دهند که این سرکوب‌ها اغلب نتیجه معکوس داده و با پخش تصاویر خشونت دولتی، خشم عمومی را تشدید کرده‌اند.
در اعتراضات ۲۰۲۴ بنگلادش، قطع اینترنت و شلیک گلوله جنگی به فعالان دانشجویی، با شهادت‌گونه شدن تصویر دانشجویی به نام ابوسعید، موج تازه‌ای از معترضان را به خیابان‌ها کشاند. الگوهای مشابهی در سریلانکا، اندونزی و نپال نیز دیده شد.
سومباتپونسیری اشاره می‌کند که سازماندهی بدون رهبر، انعطاف‌پذیری ایجاد می‌کند، اما گروه‌ها را در برابر نفوذ، خشونت یا تغییر جهت اهداف آسیب‌پذیر می‌سازد. در تایلند، بحث‌های آنلاین باعث شکاف در جنبش دموکراسی‌خواهی ۲۰۲۰ شد.
همچنین، دولت‌ها ابزارهای دیجیتال را علیه فعالان به کار گرفته‌اند. رژیم‌ها از زمان بهار عربی، نظارت مبتنی بر هوش مصنوعی، سانسور شدیدتر و قوانین سرکوبگرانه را اجرا کرده‌اند.
پژوهشی از دانشگاه هاروارد نشان می‌دهد که موفقیت جنبش‌های بدون سلاح از ۶۵ درصد (دهه‌های ۸۰ و ۹۰) به ۳۴ درصد (۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹) کاهش یافته است. سومباتپونسیری هشدار می‌دهد که حتی تغییر دولت‌ها تضمینی برای دگرگونی پایدار نیست و ممکن است به جنگ داخلی (سوریه، میانمار) یا بازگشت دیکتاتورها (مصر، تونس) منجر شود.
ورای هشتگ‌ها: نیاز به راهبردهای ترکیبی
آقای فلدستین معتقد است شبکه‌های اجتماعی برای تغییرات بلندمدت ساخته نشده‌اند؛ تکیه بر الگوریتم، خشم و هشتگ‌ها کافی نیست. تغییر واقعی زمانی رخ می‌دهد که حرکت پراکنده آنلاین به جنبشی با چشم‌انداز پایدارتر و پیوندهای فیزیکی واقعی تبدیل شود.
کارشناسان بر ضرورت «راهبردهای ترکیبی» تأکید دارند. این راهبردها باید فعالیت‌های آنلاین را با شیوه‌های سنتی اعتراض، مانند اعتصاب‌ها و تجمع‌های میدانی، ترکیب کنند. همچنین، ایجاد ائتلاف‌های گسترده میان جامعه مدنی، احزاب سیاسی و نهادهای رسمی برای تقویت همکاری با جنبش‌های آنلاین حیاتی است.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۰:۲۰ - ۱۴۰۴/۰۷/۱۷