استراتژی پیچیده ترکیه در انرژی: فشار آمریکا و تنوع‌بخشی منابع گازی

فشار دیپلماتیک واشنگتن و تغییر موازنه انرژی

فشار ایالات متحده بر شرکای خود برای کاهش وابستگی به منابع انرژی روسیه و ایران، به وضوح در دستور کار دولت آمریکا قرار دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در تاریخ ۲۵ سپتامبر در کاخ سفید، مستقیماً طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، را برای کاهش خرید انرژی از روسیه تحت فشار قرار داد.

این استراتژی با هدف تقویت امنیت انرژی ترکیه و حمایت از جاه‌طلبی‌های آنکارا برای تبدیل شدن به یک قطب منطقه‌ای گاز همزمان شده است. تحلیلگران معتقدند که ترکیه قصد دارد گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) وارداتی و گاز تولید داخلی خود را به اروپا صادر کند، در حالی که منابع گازی روسیه و ایران را برای مصرف داخلی خود نگه دارد.

کاهش سهم روسیه و انقضای قراردادهای حیاتی

روسیه همچنان بزرگترین تأمین‌کننده گاز ترکیه باقی مانده است، اما سهم آن در بازار انرژی این کشور به شدت کاهش یافته است. سهم روسیه از بیش از ۶۰ درصد در دو دهه گذشته، به ۳۷ درصد در نیمه اول سال ۲۰۲۵ رسیده است. این در حالی است که اکثر کشورهای اروپایی خرید گاز از مسکو را پس از آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ متوقف کردند.

جدول زمانی قراردادهای تأمین گاز

سوهبت کاربوز، از سازمان مدیترانه‌ای انرژی و آب و هوا، اظهار داشت که ترکیه احتمالاً قراردادها را تمدید خواهد کرد، اما به دنبال شرایط انعطاف‌پذیرتر و حجم‌های کمتر برای افزایش تنوع تأمین خواهد بود.

گسترش منابع جایگزین و افزایش واردات ال‌ان‌جی

ترکیه به سرعت در حال توسعه منابع جایگزین است. شرکت نفت دولتی TPAO تولید از میادین گازی داخلی را افزایش داده است. همزمان، پایانه‌های واردات ال‌ان‌جی توسط شرکت‌های دولتی و خصوصی برای واردات گاز از آمریکا و الجزایر گسترش یافته‌اند.

بر اساس محاسبات رویترز، تولید داخلی و واردات قراردادی ال‌ان‌جی قرار است از سال ۲۰۲۸ به بیش از ۲۶ میلیارد متر مکعب در سال برسد، در حالی که این رقم در سال جاری ۱۵ میلیارد متر مکعب بوده است.

واردات ال‌ان‌جی آمریکا دو برابر می‌شود و این واردات، بیش از نیمی از تقاضای گاز ترکیه (حدود ۵۳ میلیارد متر مکعب) را پوشش می‌دهد و شکاف واردات خط لوله را به حدود ۲۶ میلیارد متر مکعب کاهش می‌دهد.

برای حمایت از این تغییر استراتژیک، ترکیه مجموعه‌ای از قراردادهای ال‌ان‌جی با تأمین‌کنندگان آمریکایی به ارزش ۴۳ میلیارد دلار امضا کرده است که شامل یک قرارداد ۲۰ ساله با مرکوریا در ماه سپتامبر است. ظرفیت واردات سالانه ال‌ان‌جی ترکیه اکنون به ۵۸ میلیارد متر مکعب رسیده که برای پوشش کل تقاضا کافی است.

چالش‌های قیمت‌گذاری و روابط چندوجهی با مسکو

با وجود افزایش تنوع، گاز روسیه همچنان با ظرفیت کامل جریان دارد و کرملین بر تداوم همکاری قوی با آنکارا تأکید کرده است. الکسی بلوگوریف از مؤسسه انرژی و فاینانس مسکو معتقد است که شرکت بوتاش ترکیه می‌تواند در تئوری واردات از مسکو را متوقف کند، اما این کار را نخواهد کرد.

دلیل اصلی این امر، رقابتی بودن قیمت گاز روسیه است که مازادی ایجاد می‌کند و بوتاش می‌تواند از آن برای اعمال فشار بر سایر تأمین‌کنندگان استفاده کند. آلپ‌ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، نیز تأکید کرده که کشور باید از همه تأمین‌کنندگان موجود، از جمله روسیه، ایران و آذربایجان، گاز تأمین کند، هرچند ال‌ان‌جی آمریکا جایگزین‌های ارزان‌تری ارائه می‌دهد.

کاربوز پیش‌بینی می‌کند که ترکیه پس از ممنوعیت واردات انرژی روسیه توسط اروپا تا سال ۲۰۲۸، می‌تواند گاز روسیه و ایران را در داخل مصرف کرده و تولید داخلی و ال‌ان‌جی وارداتی را به اروپا صادر کند. علاوه بر گاز، روابط عمیق اقتصادی ترکیه با روسیه شامل ساخت اولین نیروگاه هسته‌ای توسط روس‌اتم و تأمین اصلی نفت خام و دیزل نیز می‌شود.