اجرای آزمایشی انتخابات تناسبی در تهران؛ گذار از نظام اکثریتی به سوی عدالت انتخاباتی

مبانی نظام‌های انتخاباتی و نقد نظام اکثریتی

جوکار در گفت‌وگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان، اشاره کرد که نظام‌های انتخاباتی رایج در جهان بر دو پایه اصلی اکثریتی یا تناسبی (یا ترکیبی از هر دو) استوارند. وی یادآور شد که در طول ۴۶ سال گذشته، تمامی انتخابات‌های برگزار شده در ایران بر مبنای نظام اکثریتی بوده است.

رئیس کمیسیون امور داخلی مجلس، ایراد اصلی نظام اکثریتی را عدم رعایت عدالت دانست. او توضیح داد:

در نظام اکثریتی گذشته، فهرستی که ۶۰ درصد آرا را کسب می‌کرد، تمامی کرسی‌ها را به خود اختصاص می‌داد، در حالی که ۴۰ درصد دیگر از رأی‌دهندگان که به فهرست‌های دیگر رأی داده بودند، هیچ نماینده‌ای در شورا نداشتند. این امر مصداق بی‌عدالتی انتخاباتی بود.

مکانیسم نظام انتخاباتی تناسبی

جوکار به تشریح نحوه عملکرد نظام تناسبی پرداخت که هدف آن تخصیص کرسی‌ها بر اساس وزن واقعی آرا است. این نظام به فهرست‌ها و نامزدها اجازه می‌دهد تا سهمی متناسب با درصد آرای کسب شده داشته باشند.

نحوه محاسبه سهم کرسی‌ها

محاسبه سهم هر فهرست بر اساس فرمول زیر انجام می‌شود:

• محاسبه نسبت: مجموع آرای یک فهرست تقسیم بر کل آرای مأخوذه صحیح، نسبتی را مشخص می‌کند (مثلاً ۴۰ درصد).
• تخصیص کرسی: آن درصد (مثلاً ۴۰ درصد) از کل کرسی‌های شورا به آن فهرست تعلق می‌گیرد.

خوانش آرا و تعیین نمایندگان

در مرحله نهایی، نمایندگان هر فهرست بر اساس بالاترین آرای کسب شده در آن لیست انتخاب می‌شوند تا سقف سهمیه آن فهرست تکمیل گردد. به عنوان مثال، اگر شورای شهر تهران ۲۱ عضو داشته باشد و فهرستی ۴۰ درصد آرا را کسب کرده باشد، سهم آن فهرست مشخص شده و از بالاترین رأی آن لیست، افراد تا سقف سهمیه انتخاب می‌شوند.

این روند برای نامزدهای منفرد نیز با تقسیم مجموع آرای آن‌ها بر کل آرای صحیح اعمال خواهد شد تا سهم کرسی آن‌ها مشخص شود.

تهران؛ پایلوت اجرای آزمایشی و الکترونیکی شدن انتخابات

محمدصالح جوکار دلیل انتخاب تهران برای اجرای آزمایشی نظام تناسبی را کسب تجربه دانست. وی اعلام کرد که این نظام در دوره‌های بعدی به تمام مراکز استان‌ها تعمیم داده خواهد شد و اجرای پایلوت در تهران به منظور آماده‌سازی زیرساخت‌ها برای سراسر کشور است.

الزامات فنی و الکترونیکی شدن

در پاسخ به پرسشی درباره برگزاری تمام الکترونیکی انتخابات شوراها در تهران، رئیس کمیسیون امور داخلی مجلس خبر داد که هماهنگی‌های لازم با شورای نگهبان انجام شده است. زیرساخت‌ها و سامانه‌های مورد نیاز در حال آماده‌سازی هستند.

وی تأکید کرد که در این دوره، تمامی مراحل از احراز هویت رأی‌دهنده تا ثبت نهایی رأی، از طریق سامانه الکترونیکی انجام خواهد شد. هدف اصلی این رویکرد، کاهش شدید خطای انسانی و تضمین سریع‌تر و بهتر سلامت انتخابات عنوان شد.