گفت‌وگو با حسین فتاحی: جزئیات تولد مجموعه ۲۱ جلدی «قصه‌های شیرین ایرانی»

حسین فتاحی؛ نویسنده‌ای با کارنامه‌ای متنوع

حسین فتاحی، نویسنده متولد ۱۳۳۶ یزد، با سابقه‌ای درخشان در ادبیات کودک و نوجوان، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ معاصر ایران دارد. آثار او طیف وسیعی از ژانرها را در بر می‌گیرد؛ از رمان‌هایی چون «امیر کوچولوی هشتم» و «راهزن‌ها و زندانی قلعه هفت حصار» تا آثاری در حوزه ادبیات پایداری مانند «آتش در خرمن» و رمان پرتیراژ «عشق سال‌های جنگ» که تاکنون شش بار تجدید چاپ شده است.

فتاحی همچنین با بازنویسی آثاری چون «قصه‌های شاهنامه» و «سمک عیار»، تلاش کرده است تا گنجینه‌های ادبیات کلاسیک را با زبانی ساده‌تر به دست کودکان و نوجوانان برساند. مجموعه‌هایی نظیر «قصه‌های تصویری از مثنوی» و «۱۴ قصه، ۱۴ معصوم» نیز نشان‌دهنده دغدغه او در نزدیک‌سازی روایت‌های دینی و ادبیات غنی فارسی به نسل جدید است. آثاری چون «فصل کبوتر» و «پری نخلستان» نیز از نمونه‌های موفق رمان‌های نوجوان و بزرگسال او محسوب می‌شوند.

جرقه ایده: نظم‌بخشی به بازنویسی متون کهن

در یک عصر پاییزی، فتاحی در گفت‌وگو با خبرنگار ما، به تشریح چگونگی شکل‌گیری مجموعه «قصه‌های شیرین ایرانی» پرداخت. این پروژه پانزده سال پیش، در دفتر کودک و نوجوان وابسته به سوره مهر، با همکاری آقای دهقان کلید خورد.

«بسیاری از ناشران، آثار کهن ادبیات فارسی را به صورت پراکنده منتشر کرده بودند. تصمیم گرفتیم انتخاب‌مان به گونه‌ای باشد که نظم مشخصی داشته باشد.»

طرح اولیه بر انتخاب سی اثر شاخص و معروف از برترین آثار ادبیات کهن فارسی، هم در حوزه نثر و هم در حوزه شعر، متمرکز بود. آثاری چون شاهنامه و مثنوی در شعر، و هزار و یک شب، جوامع‌الحکایات و کیمیای سعادت در نثر، در این فهرست اولیه قرار داشتند.

رویکرد مرحله‌ای در اجرا

برای جلوگیری از پراکندگی در چاپ و بهره‌گیری از تجربیات مراحل اولیه، قرار شد این سی اثر به صورت دسته‌های ده‌تایی سفارش داده شوند. در همان ابتدا، ده اثر اول سفارش‌گذاری شد.

معیارهای انتخاب نویسندگان و آثار

در انتخاب نویسندگان، تأکید بر استفاده از مجرب‌ترین و صاحب‌سبک‌ترین افراد بود. به عنوان مثال، بازنویسی شاهنامه به سعید بیابانکی و گلستان سعدی به فرهاد حسن‌زاده سپرده شد. همچنین نویسندگان برجسته‌ای چون خانم شیخی و جعفر ابراهیمی (شاهد) نیز در این پروژه مشارکت داشتند.

فتاحی به نکته مهمی در فرآیند انتخاب اشاره کرد: اگرچه شهرت آثار اهمیت داشت، اما آثاری با ارزش ادبی بالا، حتی اگر کمتر شناخته شده بودند، مانند «زُهَرُالرَبیع» (گل‌های بهار) که در گروه ده اثر دوم قرار گرفت، نیز در فهرست جای گرفتند.

اهداف دوگانه پروژه: معرفی بزرگان و انتقال پیام

این پروژه دو هدف اصلی را دنبال می‌کرد:

1. معرفی برجسته‌ترین شاعران و نویسندگان ایرانی به کودکان و نوجوانان از طریق داستان‌های منتخب آثارشان.
2. انتخاب متونی که هم جذاب باشند و هم محتوایی ارزشمند و پیامی آموزنده برای مخاطب جوان به همراه داشته باشند.

فتاحی تأکید کرد که هدف این است که دانش‌آموزان صرفاً نام حافظ یا فردوسی را ندانند، بلکه با مطالعه این بازنویسی‌ها، شناخت نسبی از جایگاه ادبی آن‌ها کسب کنند. در انتهای هر کتاب، صفحه‌ای به معرفی مختصر دوره تاریخی، جایگاه ادبی و رویدادهای مهم زندگی نویسنده اصلی اختصاص داده شده بود.

اهمیت تناسب محتوا و زبان با مخاطب نوجوان

در فرآیند بازنویسی، رعایت تناسب محتوا با دنیای نوجوانان و پرهیز از ارجاعات بیش از حد دور از ذهن، از اصول اساسی بود. زبان و سبک اثر باید با مخاطب هماهنگ می‌شد.

«امیدواریم زمانی که کودکان این کتاب‌ها را مطالعه می‌کنند، با بزرگ‌تر شدن و افزایش سطح دانش، به سراغ متون اصلی بروند. هیچ‌گاه بازنویسی شاهنامه نمی‌تواند جایگزین اثر اصلی شود.»

فتاحی تأکید کرد که ظرایف و تعابیر شاعرانه در متون اصلی، به هیچ وجه قابل بازنویسی یا برگرداندن به نثر نیستند.

سرنوشت پروژه و مشخصات ظاهری مجموعه

فتاحی اشاره کرد که پس از تحویل دسته‌های بعدی آثار به سوره مهر، به دلیل تحولات در حوزه هنری، تغییر مدیران و سپس همه‌گیری کرونا، و در نهایت بازنشستگی او، از ادامه روند پروژه بی‌اطلاع ماند. با این حال، او تخمین زد که احتمالاً بیست اثر منتشر شده باشد، در حالی که در زمان مصاحبه، تعداد مجلدات منتشر شده به ۲۱ جلد رسیده بود.

وحدت بصری در طراحی جلد

مجموعه «قصه‌های شیرین ایرانی» که توسط نشر مهرک (بخش کودک و نوجوان سوره مهر) منتشر شده، دارای طرح جلدی واحد با تنوع در رنگ‌آمیزی است که در سری اول نیز رعایت شده بود. این رویکرد، وحدت بصری شیک و منسجمی به مجموعه می‌داد.

فهرست ۲۱ جلد منتشر شده

در پایان این گفت‌وگو، فهرست ۲۱ جلد بازنویسی شده به همراه نویسنده هر اثر ارائه شد: